Khi tẩy sơn trên đồ kim loại đã sử dụng nhiều năm thì có cần tẩy sơn cũ toàn bộ hay chỉ xử lý những vị trí đã bong? Câu trả là khi tẩy sơn, không phải là lúc nào cũng phải loại bỏ 100% lớp cũ. Quan trọng là cần đánh giá đúng tình trạng bề mặt và xác định đâu là phần có thể giữ, đâu là phần cần loại bỏ trước khi sơn mới.

1. Vì sao đồ kim loại cũ thường bong sơn?

Trong quá trình sử dụng, sơn phải chịu nhiều tác động từ môi trường, nhát là với các sản phẩm ngoài trời, lớp phủ thường phải tiếp xúc trực tiếp với nắng, mưa, độ ẩm trong không khí, bụi bẩn, chênh lệch nhiệt độ. Riêng với máy móc, thiết bị sản xuất, bề mặt kim loại còn phải chịu dầu mỡ, lực va đập, rung động, ma sát, và cả hóa chất.

Chính vì vậy sau một thời gian, lớp phủ sẽ xuất hiện các vết nứt hoặc trầy xước, tạo đường cho độ ẩm cũng như các yếu tố khác tác động trực tiếp tới kim loại, gây ra các vết rỉ, làm lớp sơn xung quanh tiếp tục mất liên kết. Điều này giải thích vì sao bên dưới một vết nứt, xước hoặc bong nhỏ lại có thể tồn tại cả một khu vực xuống cấp rộng.

2. Khi nào nên tẩy toàn bộ lớp sơn cũ?

Nên loại bỏ hoàn toàn lớp phủ khi:

Lớp sơn bong trên diện tích lớn

Nếu bề mặt sản phẩm bị bong sơn ở nhiều nơi thì chứng tỏ, lớp phủ hiện tại không thể làm nền chắc chắn cho lớp sơn mới. Nếu sơn lớp mới chồng lên lớp cũ thì lớp mới cũng sẽ nhanh chóng bị bong theo lớp cũ. 

Có nhiều lớp sơn chồng lên nhau

Với những sản phẩm đã được sơn lại nhiều lần thì thường là bề mặt sẽ không đảm bảo được độ đồng đều. Trên một nền sơn cũ phức tạp như vậy, việc tẩy sơn hoàn toàn để xây dựng lại bề mặt từ đầu có thể thuận lợi hơn.

Rỉ xuất hiện ở nhiều khu vực

Nếu bên dưới lớp phủ đã có dấu hiệu rỉ thì nên loại bỏ hoàn toàn lớp phủ để xử lý triệt để cho nền kim loại trước khi sơn mới.

Không xác định được độ ổn định của lớp phủ

Khi không biết lớp sơn hiện tại gồm những gì thì ngay cả khi sơn còn bám chắc, chúng ta cũng không thể xác định được liệu nó có phù hợp cho hệ sơn mới hay không. 

3. Khi nào chỉ cần xử lý cục bộ?

Ví dụ, trên cánh cửa có tới 90% diện tích sơn vẫn bám chắc, chỉ bị rỉ ở một góc phía dưới do thường xuyên tiếp xúc với nước. Trường hợp này không cần thiết phải tẩy toàn bộ cánh cửa mà chỉ cần xử lý vị trí hư hỏng, vệ sinh kỹ vùng xung quanh.

Như vậy, nên xử lý cục bộ khi:

● Sơn cũ nhìn chung vẫn bám chắc
● Chỉ có một vài điểm bong
● Rỉ giới hạn trong phạm vi nhỏ
● Hệ sơn mới cho phép giữ lại lớp phủ cũ phù hợp
● Yêu cầu hoàn thiện không bắt buộc làm lại toàn bộ

Tuy nhiên, lưu ý rằng không nên chỉ khoanh vùng phạm vi xử lý chính xác tại mép sơn đã bong. Hãy kiểm tra khu vực xung quanh để xác định lớp phủ còn liên kết tốt hay không.

4. Làm thế nào biết sơn cũ còn chắc?

Một lớp sơn nhìn bằng mắt thường trông vẫn đẹp nhưng bên dưới có thể đã xuất hiện vấn đề. Do vậy để đánh giá lớp sơn cũ còn chắc hay không, cần chú ý tới các dấu hiệu như:

● Phồng nhẹ
● Nứt
● Mép sơn bắt đầu nhấc
● Rỉ xuất hiện tại khe
● Bề mặt có âm thanh hoặc trạng thái bất thường khi kiểm tra theo phương pháp phù hợp

Trong môi trường sản xuất chuyên nghiệp, nên thực hiện đánh giá độ bám của sơn theo tiêu chuẩn và phương pháp kiểm tra tương ứng với yêu cầu kỹ thuật. Còn trong sửa chữa thông thường, tối thiểu cũng phải kiểm tra kỹ vùng tiếp giáp giữa phần hỏng và phần nhìn còn tốt.

5. Tẩy sơn toàn bộ có ưu điểm gì?

Tẩy sơn toàn bộ giúp người thực hiện dễ dàng quan sát rõ tình trạng loại nền. Lớp phủ bị loại bỏ sẽ để lộ tình trạng thật của bề mặt:

● Rỉ
● Ăn mòn
● Vết hàn
● Vết lõm
● Khuyết điểm bề mặt

Điều này đặc biệt quan trọng khi cần phục hồi sản phẩm cũ có giá trị hoặc thiết bị cần sử dụng lâu dài.

Loại bỏ toàn bộ lớp phủ cũ còn giúp giảm rủi ro liên quan đến một lớp nền không ổn định khiến lớp sơn mới nhanh chóng bị bong. Tuy nhiên, lợi ích này phải được cân đối với chi phí.

6. Nhược điểm của việc tẩy toàn bộ

Loại bỏ lớp sơn còn bám chắc sẽ mất rất nhiều thời gian và công sức, Lúc này, chi phí không chỉ gồm sản phẩm tẩy mà còn bao gồm chi phí:

● Nhân công
● Giấy nhám
● Dụng cụ
● Thời gian
● Công vệ sinh
● Xử lý chất thải

Trong môi trường sản xuất còn có thêm một khoản phí khác rất quan trọng, đó chính là thời gian dừng máy. Nếu việc tẩy toàn bộ khiến thiết bị phải ngừng hoạt động lâu hơn đáng kể nhưng không tạo ra lợi ích tương ứng sẽ gây thiệt hại kinh tế.

7. Những phương pháp tẩy sơn thường gặp

Hiện có nhiều phương pháp tẩy sơn khác nhau, phù thuộc từng điều kiện làm việc và đặc điểm bề mặt:

Cạo lớp sơn bong

Thích hợp áp dụng để loại bỏ những phần lớp phủ đã gần như mất hoàn toàn độ bám. Đây thường là bước đầu tiên trước khi xử lý sâu hơn.

Chà bằng giấy nhám

Chà bằng giấy nhám có thể giúp:

● Loại bỏ sơn
● Làm đều mép
● Xử lý khuyết điểm
● Chuẩn bị bề mặt

Với lớp phủ mỏng hoặc diện tích nhỏ, đây thường là phương pháp chính.

Dùng máy mài hoặc máy chà

Trong môi trường sản xuất chuyên nghiệp, đây là phương án giúp tăng năng suất trên diện tích lớn. Tuy nhiên cần kiểm soát lực chà để tránh tác động quá mức lên kim loại nền.

Sử dụng sản phẩm tẩy sơn

Hóa chất tẩy sơn có thể hỗ trợ làm suy yếu lớp phủ để việc loại bỏ thuận tiện hơn. Đây là phương pháp rất đáng cân nhắc khi cần loại bỏ lớp sơn dày hoặc những chi tiết có hình dạng phức tạp.

8. Tẩy sơn và xử lý rỉ là hai công việc khác nhau

Đây là khác biệt quan trọng trong tẩy sơn cho kim loại cũ. Tẩy sơn chỉ giúp loại bỏ lớp phủ cũ, không hỗ trợ xử lý lớp rỉ trên bề mặt kim loại. Đây là 2  bước hoàn toàn khác nhau trong một quy trình: Tẩy sơn → kiểm tra kim loại → xử lý rỉ nếu có → hoàn thiện bề mặt → làm sạch → sơn.

9. Tại sao rỉ thường lan rộng hơn vùng sơn bong?

Chỉ cần một vết xước nhỏ, nước hoặc độ ẩm cũng có thể tiếp xúc trực tiếp với kim loại, từ đó gây rỉ và lan ra các vùng xung quanh bên dưới lớp phủ. Điều này giải thích vì sao có tình trạng bề mặt chỉ bị bong một điểm nhỏ, nhưng sau khi bóc lớp sơn có thể phát hiện khu vực rỉ lớn.

Chính vì vậy, khi xử lý cục bộ cần mở rộng phạm vi kiểm tra cho đến khi gặp phần nền ổn định, nhất là tại các vị trí:

● Mối hàn
● Chân cửa
● Góc
● Mép
● Vị trí bắt vít
● Khu vực thường xuyên đọng nước

10. Khi nào nên kết hợp tẩy sơn và giấy nhám?

Với bề mặt có nhiều lớp sơn thì sử dụng kết hợp chất tẩy sơn và giấy nhám sẽ hiệu quả hơn. Thay vì chỉ dùng giấy nhám sẽ khiến giấy nhanh bị bít hạt, chúng ta có thể dùng chất tẩy sơn để loại bỏ phần lớp phủ dày → làm sạch lại bề mặt → sử dụng giấy nhám để xử lý và hoàn thiện.

Nhờ vậy, giấy nhám tập trung vào công việc phù hợp hơn:

● Xóa phần sơn còn sót
● Làm đều mép
● Xử lý bề mặt
● Chuẩn bị cho lớp phủ mới
Từ đó đỡ tiêu hao giấy nhám hơn, đẩy nhanh hơn tiến độ công việc.

11. Quy trình tham khảo khi phục hồi đồ kim loại cũ

Bước 1: Vệ sinh sơ bộ

Làm sạch bụi, bùn và chất bẩn để quan sát rõ bề mặt.

Bước 2: Kiểm tra toàn bộ sản phẩm

Đánh dấu các điểm bị bong, phồng, có rỉ, trầy xước, nơi có lớp phủ không ổn định.

Bước 3: Quyết định phạm vi xử lý

Đánh giá tình trạng thực tế để đưa ra quyết định tẩy toàn bộ hoặc xử lý cục bộ.

Bước 4: Loại bỏ lớp phủ yếu

Áp dụng phương pháp phù hợp để loại bỏ lớp phủ yếu.

Bước 5: Kiểm tra lại kim loại

Khi sơn cũ đã được làm sạch, tiến hành đánh giá mức độ rỉ và khuyết điểm.

Bước 6: Xử lý rỉ nếu có

Thực hiện theo yêu cầu kỹ thuật phù hợp với hệ sơn sẽ sử dụng.

Bước 7: Chà nhám

Sử dụng giấy nhám có cấp nhám phù hợp với trạng thái bề mặt.

Bước 8: Làm sạch

Làm sạch bụi phát sinh sau khi chà nhám.

Bước 9: Tiến hành hệ sơn mới

Thực hiện theo hướng dẫn kỹ thuật của sản phẩm sơn được lựa chọn.

12. Những lỗi thường gặp khi tẩy sơn

Thấy một điểm bong và chỉ xử lý đúng điểm đó

Vùng xung quanh vị trị bị bong cũng có thể đã bị mất độ bám, do vậy nên kiểm tra rộng hơn để không bỏ sót.

Tẩy toàn bộ trong mọi trường hợp

Nếu phần lớn diện tích lớp phủ cũ vẫn ổn định thì tẩy toàn bộ là lãng phí.

Cố dùng giấy nhám cho lớp sơn quá dày

Trên lớp sơn quá dày, giấy nhám nhanh bị bít, rất hao giấy nhám.

Tẩy xong rồi sơn ngay

Tẩy xong sơn ngay mà không vệ sinh lại bề mặt sẽ khiến sơn không tiếp xúc trực tiếp được với lớp nền do bụi bặm, hóa chất cản trở.

Không quan tâm vật liệu khác trên sản phẩm

Ngoài kim loại, một thiết bị còn có thể có các chi tiết bằng nhựa, ,cao su, dây diện,… do vậy khi sử dụng hóa chất cần kiểm soát phạm vi tiếp xúc.

13. An toàn khi sử dụng sản phẩm tẩy sơn

Mỗi sản phẩm tẩy sơn có công thức khác nhau nên sẽ có cách sử dụng, lưu ý an toàn khác nhau. Trước khi dùng cần đọc kỹ:

● Nhãn sản phẩm
● Hướng dẫn kỹ thuật
● Cảnh báo an toàn
● Tài liệu an toàn nếu có
● Yêu cầu bảo quản

Để đảm bảo an toàn, nên dùng đồ bảo hộ phù hợp và đảm bảo điều kiện thông gió, không nên tự ý pha trộn nhiều loại hóa chất với nhau. Ngoài ra, cần thu gom, xử lý lớp sơn cũ và hóa chất theo phương pháp phù hợp.

14. Làm sao tối ưu chi phí khi tẩy sơn số lượng lớn?

Với nhu cầu tẩy sơn số lượng lớn, một sai lệch nhỏ cũng sẽ làm tốn kém chi phí đáng kể. Do vậy để tối ưu chi phí, doanh nghiệp nên nghi nhận:

1. Diện tích xử lý.
2. Tình trạng lớp phủ.
3. Lượng vật tư tẩy.
4. Số lượng giấy nhám.
5. Thời gian nhân công.
6. Thời gian máy.
7. Tỷ lệ phải xử lý lại.

Từ đó có thể tính: Tổng chi phí / sản phẩm đạt yêu cầu.

15. Có nên xây dựng quy trình tẩy sơn cố định?

Rất nên nếu doanh nghiệp thường xuyên xử lý sản phẩm cùng loại.

Ví dụ, ban đầu, một xưởng phục hồi cùng một loại khung kim loại có thể thử nghiệm nhiều phương án để tìm ra phương án phù hợp, sau đó chuẩn hóa quy trình: Kiểm tra → phạm vi tẩy → phương pháp tẩy → vệ sinh → xử lý rỉ → cấp nhám → kiểm tra bề mặt.

Với quy trình chuẩn hóa, nhân viên mới cũng có thể thực hiện đúng thay vì tự lựa chọn dựa hoàn toàn vào kinh nghiệm cá nhân. Quan trọng hơn, đây là cơ sở dữ liệu để doanh nghiệp tiếp tục cải tiến mức tiêu hao vật tư và thời gian sản xuất.

16. Theo kinh nghiệm của Nhật Tiến Hưng

Với nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực sản xuất và phân phối các loại giấy nhám hóa chất tẩy sơn, Nhật Tiến Hưng cho rằng, khi tẩy sơn đồ kim loại cũ, không phải trườnh hợp nào cũng nên tẩy sạch 100%. Nên xác định phần lớp phủ nào đã mất độ bám và phần nào vẫn còn đủ ổn định.

Nếu diện tích bong rộng, có nhiều lớp chồng hoặc rỉ phát triển phía dưới, việc loại bỏ hoàn toàn là hợp lý. Ngược lại, với một bề mặt chỉ hư hỏng cục bộ, xử lý đúng phạm vi có thể giúp tiết kiệm đáng kể vật tư và nhân công.

Ngoài ra, doanh nghiệp nên phối hợp phương pháp tẩy lớp phủ và giấy nhám giúp để mỗi loại vật tư thực hiện đúng chức năng, thay vì sử dụng một phương pháp cho toàn bộ quá trình.

17. Kết luận

Nên tẩy sơn toàn bộ hay xử lý cục bộ khi xử lý kim loại cũ? câu traf lời cần dựa trên tình trạng thực tế của lớp phủ.

Nếu phần lớn diện tích lớp sơn cũ vẫn bám chắc thì nên giữ lại vùng ổn định để tiết kiệm thời gian, công sức lẫn chi phí. Tuy nhiên nếu lớp phủ đã bong diện rộng hoặc có nhiều lớp sơ chồng, có rỉ phát triển bên dưới thì nên tẩy hoàn toàn lớp sơn cũ để kiểm tra và xử lý lại bề mặt thường hợp lý hơn.

Đặc biệt, cần lưu ý rằng tẩy sơn chỉ là bước giúp loại bỏ lớp phủ. Sau khi loại bỏ lớp phủ, cần kiểm tra rỉ, xử lý kim loại, chà nhám và làm sạch trước khi thi công lớp phủ mới.

Tóm lại, quy trình tẩy sơn hiệu quả là loại bỏ đúng phần cần loại bỏ, giữ lại phần còn ổn định và tạo được bề mặt phù hợp cho công đoạn tiếp theo.

ĐT