Khi cần phục hồi bề mặt cho máy móc cũ, loại bỏ lớp phủ cũ là khâu cần thiết trước khi sơn mới. Lúc này, ngoài phương pháp chà cơ học, chất tẩy sơn là vật tư không thể thiếu giúp làm lớp phủ cũ dễ loại bỏ hơn. 

Vậy, sử dụng chất tẩy sơn như thế nào để loại bỏ lớp phủ hiệu quả mà không làm ảnh hưởng tới bề mặt? Cùng tham khảo ngay trong bài viết dưới đây.

1. Vì sao máy móc cũ thường có nhiều lớp sơn?

Trong suốt nhiều năm sử dụng trong môi trường nhà xưởng, dưới tác động của môi trường khắc nghiệt (nhiệt độ cao, dầu mỡ, bụi bẩn,…), máy móc thường phải trải qua nhiều lần:

● Sơn sửa
● Bảo dưỡng
● Thay linh kiện
● Hàn sửa kết cấu
● Xử lý rỉ
● Thay đổi màu nhận diện

Tuy nhiên, không phải lần bảo trì nào lớp sơn cũ cũng được loại bỏ hoàn toàn. Thường là chỉ những vùng hư hỏng được xử lý, sau đó phủ lớp mới lên toàn bộ.

Sau nhiều lần như vậy, trên một số vị trí có thể hình thành nhiều lớp sơn khác nhau. Nếu các lớp này vẫn bám chắc và tương thích với hệ sơn mới thì không nhất thiết phải loại bỏ hoàn toàn. Tuy nhiên, nếu lớp dưới đã bong, phồng hoặc xuất hiện rỉ thì cần xử lý lại nền trước khi sơn.

2. Khi nào nên cân nhắc sử dụng chất tẩy sơn?

Nên cân nhắc dùng hóa chất tẩy sơn nếu lớp phủ:

● Tương đối dày
● Có nhiều lớp chồng
● Bong trên diện tích lớn
● Khó xử lý tại các góc
● Làm giấy nhám nhanh bị bít
● Cần được loại bỏ để kiểm tra kim loại nền

Ngược lại, nếu sơn mỏng thì chỉ cần dùng máy chà hoặc phương pháp cơ học là được. Như vậy, nên chọn phương pháp xử lý dựa trên tình trạng thực tế thay vì dựa trên thói quen của người thực hiện.

3. Vì sao không nên chỉ sơn chồng lên lớp cũ?

Nếu lớp cũ đã bị xuống cấp nhưng không xử lý mà vẫn sơn chồng lên thì thực chất lúc này, lớp sơn mới đang bám trên một lớp nền đã yếu (cấu trúc là: Kim loại → lớp sơn cũ mất độ bám → lớp sơn mới). Như vậy, dù lớp mới bám chắc đến đầu thì vẫn sẽ dễ bị bong theo lớp cũ vì thực chất nó không bám trực tiếp vào kim loại.

4. Chất tẩy sơn hoạt động như thế nào?

Thường thì chất tẩy sơn sẽ khiến cho lớp phủ:

● Mềm hơn
● Nhăn
● Phồng
● Giảm độ bám
● Dễ bóc hơn

Nhờ vậy, người thực hiện có thể loại bỏ bằng phương pháp thích hợp một cách dễ dàng hơn. Như vậy, chất tẩy sơn không phải là sản phẩm giúp làm sạch hoàn toàn bề mặt về trạng thái hoàn thiện. Sau bước dùng chất tẩy vẫn cần nhiều bước xử lý.

5. Chất tẩy sơn có loại bỏ rỉ luôn không?

Câu trả lời là không. Tẩy sơn và xử lý rỉ là hai mục tiêu khác nhau. Tẩy sơn chỉ giúp hỗ trợ loại bỏ lớp phủ dễ hơn, nhanh hơn chứ không giúp làm sạch rỉ. Có thể hình dung quy trình xử lý bề mặt như sau: Tẩy lớp phủ → kiểm tra kim loại → xử lý rỉ → chuẩn bị bề mặt → làm sạch → sơn mới.

6. Những vị trí nào trên máy thường xuống cấp sơn trước?

Sơn trên các vị trí sau đây thường nhanh xuống cấp nhất:

Chân máy

Vì là nơi thường xuyên tiếp xúc với nước vệ sinh, độ ẩm nền, dầu, bụi bẩn, hóa chất trên sàn.

Mép và góc

Vì dây là các vị trí này dễ bị va chạm trong quá trình vận hành hoặc bảo trì.

Khu vực thao tác thường xuyên

Những vị trí công nhân thường cầm, đặt dụng cụ hoặc tiếp xúc sẽc bị mài mòn lớp phủ nhanh hơn.

Vị trí gần dầu mỡ

Dầu mỡ cũng là nguyên nhân khiến lớp sơn nhanh bị xuống cấp hơn.

Mối hàn và vị trí từng sửa chữa

Đây là những khu vực có thể đã trải qua nhiều lần xử lý và sơn lại.

7. Tại sao máy móc khó tẩy sơn hơn cửa sắt?

Vì cửa sắt thường chỉ có kim loại, còn máy móc thì gồm nhiều vật liệu khác nhau (thép, nhôm, nhựa, cao su, dây điện, cảm biến, ổ bi,…). Chất tẩy có thể phù hợp với lớp sơn trên thép, nhưng chưa chắc phù hợp nếu tiếp xúc với tất cả các vật liệu còn lại.

Vì vậy, trước khi xử lý cần xác định rõ:

- Khu vực nào được phép tiếp xúc với sản phẩm?

- Có cần tháo máy trước khi tẩy sơn để kiểm soát công việc tốt hơn? ( Có thể cân nhắc tháo hoặc bảo vệ như: tay cầm, điều khiển, tem nhãn, chi tiết nhựa, gioăng, dây điện, bộ phận điện tử. Tuy nhiên lưu ý là không phải tháo càng nhiều càng tốt mà là tạo điều kiện xử lý bề mặt an toàn và thuận lợi).

- Tẩy toàn bộ hay chỉ tẩy khu vực hư hỏng?

Quyết định này ảnh hưởng rất lớn đến thời gian dừng máy. Dừng máy càng lâu thì thiệt hại càng lớn do công việc bị ngưng trệ. Do vậy nếu lớp phủ chỉ hư hỏng tại một vài vị trí, trong khi phần còn lại vẫn ổn định thì chỉ nên xử lý cục bộ.

Nhưng nếu:

● Sơn bong ở nhiều nơi
● Có nhiều lớp sơn cũ
● Rỉ phát triển rộng
● Cần phục hồi toàn bộ ngoại quan

thì nên cân nhắc xử lý toàn diện.

8. Quy trình tham khảo khi tẩy sơn máy móc

Bước 1: Đưa thiết bị về trạng thái an toàn

Đầu tiên, cần cô lập thiết bị để xử lý theo quy định an toàn tại cơ sở.

Bước 2: Kiểm tra lớp phủ

Kiểm tra lớp phủ cũ để xác định

● Vùng rỉ
● Lớp sơn dày
● Khu vực vẫn còn tốt
● Những bộ phận không được tiếp xúc với sản phẩm tẩy

Bước 3: Xác định phạm vi

Xác định phạm vi cần xử lý để quyết định xử lý cục bộ hay toàn bộ.

Bước 4: Tháo hoặc che chắn

Che chắn để bảo vệ những bộ phận nhạy cảm theo yêu cầu của thiết bị và sản phẩm sử dụng.
Bước 5: Làm sạch dầu mỡ
Vệ sinh sạch dầu mỡ trên máy với phương pháp phù hợp.

Bước 6: Thử chất tẩy sơn

Thử áp dụng chất tẩy sơn trên một khu vực nhỏ và khuất để đánh giá khả năng tương thích và hiệu quả đối với lớp phủ thực tế.

Bước 7: Tiến hành xử lý

Sử dụng chất tẩy để tiến hành xử lý theo đúng hướng dẫn của nhà sản xuất. Không nên tự ý thay đổi nồng độ, thời gian hoặc pha trộn với hóa chất khác.

Bước 8: Loại bỏ lớp phủ

Khi lớp sơn đã trở nền mềm hoặc bị phồng rộp, sử dụng dụng cụ phù hợp để loại bỏ.

Bước 9: Làm sạch bề mặt

Thực hiện theo yêu cầu của sản phẩm tẩy sơn.

Bước 10: Kiểm tra kim loại nền

Sau khi lớp sơn bị loại bỏ, tiến hành kiểm tra, đánh giá tình trạng bề mặt kim loại:

● Rỉ
● Ăn mòn
● Vết lõm
● Vết hàn
● Khuyết điểm

9. Khi nào sử dụng giấy nhám sau chất tẩy sơn?

Bề mặt kim loại sau khi tẩy sơn thường vẫn có những điểm vết sơn bám chắc, hoặc mép chuyển tiếp giữa vùng đã tẩy và vùng được giữ lại. Lúc này, nên sử dụng giấy nhám để:

● Làm sạch phần lớp phủ còn sót
● Làm đều mép
● Xử lý khuyết điểm
● Chuẩn bị bề mặt trước khi sơn

Như vậy, chất tẩy sơn và giấy nhám không nhất thiết cạnh tranh với nhau mà thường sẽ kết hợp với nhau trong cùng một quy trình.

10. Vì sao không nên dùng giấy nhám quá thô sau khi tẩy?

Khi đã loại bỏ được lớp phủ dày thì lượng vật liệu cần chà đã mỏng đi đáng kể. Lúc này nếu vẫn sử dụng giấy nhám quá thô thì có thể tạo ra những vết xước sâu cho bề mặt, buộc phải thêm công đoạn xóa các vết xước. Điều này làm:

● Tăng lượng giấy tiêu hao
● Tăng thời gian
● Tăng công lao động

Vì vậy, nên lựa chọn cấp nhám dựa trên trạng thái bề mặt , không phải dựa trên độ dày của lớp sơn trước đó.

11. Xử lý những vị trí máy có khe nhỏ như thế nào?

Với các vị trí có khe nhỏ khó tiếp xúc như tại vị trí chân đế, gân tăng cứng,… nếu sử dụng phương pháp cơ học sẽ mất rất nhiều thời gian. Thay vì vậy, sử dụng sản phẩm tẩy tương thích với bề mặt và có thể kiểm soát phạm vi, chất tẩy sơn có thể hỗ trợ xử lý lớp phủ ở những khu vực phức tạp.

Tuy nhiên, tuyệt đối không để sản phẩm chảy vào:

● Ổ bi
● Cơ cấu chuyển động
● Bộ phận điện
● Khe chứa linh kiện nhạy cảm

Với những thiết bị có cấu tạo phức tạp, việc che chắn và tháo bộ phận phù hợp là rất quan trọng.

12. Những sai lầm thường gặp khi phục hồi máy cũ

- Tẩy sơn khi máy vẫn còn nhiều dầu gây khó kiểm soát bề mặt.

- Không bảo vệ linh kiện khác không phù hợp với chất tẩy.

- Cho rằng tẩy sơn đồng nghĩa với xử lý rỉ mà bỏ qua bước kiểm tra và xử lý rỉ sau tẩy sơn.

- Sơn ngay sau khi bóc lớp phủ. Lúc này bề mặt chưa thực sự thích hợp cho lớp sơn mới.

- Không thử trước dẫn đến không nắm được khả năng phản ứng của chất tẩy đối với sản phẩm, gây nguy cơ hư hại diện rộng.

13. Không nên tự pha trộn hóa chất

Không nên tùy tiện pha trộn thêm với loại hóa chất khác vì cho rằng sẽ làm tăng tốc độ và hiệu quả tẩy. Hệ lụy có thể gặp phải là:

● Làm thay đổi tính chất sản phẩm
● Gây phản ứng không mong muốn
● Tăng nguy cơ đối với người thao tác
● Làm hỏng vật liệu

Nên sử dụng chất tẩy sơn đúng theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

14. An toàn khi sử dụng chất tẩy sơn

Mỗi sản phẩm tẩy sơn có thành phần khác nhau nên yêu cầu về đảm bảo an toàn có thể cũng khác nhau. Do vậy trước khi dùng nên đọc kỹ:

● Nhãn
● Hướng dẫn sử dụng
● Cảnh báo
● Tài liệu an toàn nếu có
● Yêu cầu thông gió
● Yêu cầu bảo quản

Nên lựa chọn bảo hộ phù hợp với sản phẩm cụ thể và môi trường làm việc. Ngoài ra, lớp sơn bóc ra cùng chất thải phát sinh cần được thu gom và xử lý phù hợp.

15. Thời gian dừng máy cũng là một loại chi phí

Thường thì doanh nghiệp chỉ tính chi phí tẩy sơn thông qua giá chất tẩy, giấy nhám, sơn, nhân công,… mà quên mất rằng thời gian dừng máy thậm chí là khoản phí lớn gấp nhiều lần các khoản trên.

Ví dụ, một thiết bị tạo ra giá trị đáng kể mỗi giờ. Nếu quy trình xử lý kéo dài thêm một ngày thì chi phí cơ hội sẽ cao hơn rất nhiều tiền vật tư tiết kiệm được. Có nghĩa là, phương án rẻ nhất về vật tư chưa chắc là phương án kinh tế nhất.

16. So sánh hai phương án xử lý

Ví dụ thử áp dụng 2 phương án để xử lý một khung máy với lớp sơn dày

Phương án 1 là chà cơ học toàn bộ có chi phí hóa chất thấp, nhưng lại tốn nhiều giấy nhám, nhân công và thời gian dừng máy lâu hơn.

Phương án 2 là tẩy lớp phủ chính rồi chà hoàn thiện, có phát sinh thêm chi phí mua chất tẩy, nhưng chà nhanh hơn. 

Để so sánh hiệu quả giữa 2 phương án, ta tính theo công thức: Tổng vật tư + tổng nhân công + chi phí thời gian dừng máy. Đây mới chính là cách đánh giá phù hợp hơn cho môi trường sản xuất.

17. Chuẩn hóa quy trình cho xưởng bảo trì

Doanh nghiệp nên ghi lại dữ liệu từ từng lần xử lý nếu thường xuyên phục hồi cùng nhóm máy móc.

Ví dụ:

1. Diện tích bề mặt.
2. Độ dày và tình trạng lớp phủ.
3. Lượng chất tẩy sơn.
4. Số lượng giấy nhám.
5. Giờ nhân công.
6. Thời gian dừng máy.
7. Kết quả bề mặt.
8. Tỷ lệ phải xử lý lại.

Sau nhiều lần thực hiện, doanh nghiệp sẽ có dữ liệu thực tế để xác định quy trình phù hợp. Lúc này, việc lựa chọn vật tư không còn phụ thuộc hoàn toàn vào cảm giác của từng người thợ.

18. Theo kinh nghiệm của Nhật Tiến Hưng

Theo kinh nghiệm của Nhật Tiến Hưng – đơn vị hoạt động trong lĩnh vực sản xuất giấy nhám, keo 502 và hóa chất tẩy sơn, phục vụ các nhu cầu liên kết, xử lý và hoàn thiện bề mặt trong nhiều công việc sản xuất, sửa chữa và bảo trì -  khi sử dụng chất tẩy sơn để phục hồi máy móc cũ, điều quan trọng không phải chỉ tốc độ xử lý, mà còn là khả năng kiểm soát toàn bộ phạm vi xử lý.

Theo đó, cần xác định chính xác khu vực được phép tiếp xúc với sản phẩm, che chắn các vùng nhạy cảm và nên thử nghiệm trên diện tích nhỏ trước khi triển khai rộng.

Nếu lớp phủ dày, nên dùng chất tẩy sơn để xử lý phần lớn rồi mới sử dụng giấy nhám cho công đoạn hoàn. Ngược lại, với lớp phủ mỏng và bề mặt phẳng thì chỉ cần áp dụng phương pháp cơ học.

18. Kết luận

Việc sử dụng chất tẩy sơn trên máy móc cần được kiểm soát kỹ hơn so với những bề mặt kim loại đơn giản. Trước khi tẩy phải đánh giá lớp phủ, xác định phạm vi xử lý, bảo vệ các linh kiện nhạy cảm và thử sản phẩm trên khu vực nhỏ.

Sau khi loại bỏ lớp sơn, bề mặt cần tiếp tục được kiểm tra rỉ, xử lý khuyết điểm, chà nhám và làm sạch trước khi thực hiện hệ sơn mới.

Đối với doanh nghiệp, không phải lúc nào sử dụng ít hóa chất nhất hay ít giấy nhám nhất cũng là tối ưu nhất. Cần tính cả nhân công và đặc biệt là thời gian dừng máy.

Áp dụng đúng phương pháp và tổ chức quy trình hợp lý, chất tẩy sơn sẽ giúp công đoạn phục hồi thiết bị cũ trở nên hiệu quả, dễ kiểm soát và phù hợp hơn với yêu cầu bảo trì thực tế.

ĐT