Làm sạch lớp sơn cũ trên bề mặt kim loại là một trong những công đoạn thường thấy trong ngành cơ khí, chế tạo máy, kết cấu thép hay bảo trì công nghiệp. Nếu không thực hiện công đoạn này mà trực tiếp sơn lớp mới lên trên, chất lượng hoàn thiện sẽ không đạt được như yêu cầu.

Để loại bỏ lớp sơn cũ nhanh hơn, hiệu quả hơn ngay cả trên những chi tiết có nhiều góc khuất, lớp phủ dày, hóa chất tẩy sơn là giải pháp hiện được nhiều doanh nghiệp áp dụng.

Mặc dù vậy, không phải cứ dùng hóa chất tẩy sơn là sẽ đạt được hiệu quả như mong muốn. Điều này không chỉ phụ thuộc vào chất lượng loại hóa chất được sử dụng, mà còn phụ thuộc vào loại kim loại, loại sơn, thời gian xử lý và quy trình làm sạch sau khi tẩy. 

Đó là lý do khẳng định: việc lựa chọn đúng và sử dụng đúng kỹ thuật là đặc biệt quan trọng.

1. Vì sao cần loại bỏ lớp sơn cũ trên kim loại?

Trải qua quá trình sử dụng đủ lâu, lớp sơn trên kim loại thường sẽ bị bong tróc, nút bề mặt, phồng rộp, phai màu. Lúc này, lớp sơn không còn duy trì được khả năng bảo vệ, làm xuất hiện các vết gỉ sét bên dưới.

Nếu trực tiếp sơn lớp mới lên trên lớp cũ đã không còn ổn định, lớp mới sẽ chỉ bám được trên một nền yếu. Lúc đó, dù có là hàng chất lượng cao thì lớp sơn mới vẫn có nguy cơ sớm bị bong theo lớp cũ.

Điều này cho thấy, làm sạch lớp sơn cũ là bước quan trọng, trước khi cần:

● Sơn lại
● Mạ
● Phủ bảo vệ
● Dán keo
● Sửa chữa bề mặt

2. Hóa chất tẩy sơn hoạt động như thế nào?

Nguyên lý hoạt động của hóa chất tẩy sơn là bẻ gãy liên kết của màng sơn với bề mặt kim loại. Sau một khoảng thời gian phù hợp, lớp sơn sẽ bị mềm, phồng lên và bong khỏi bề mặt, giúp chúng ta loại bỏ dễ dàng bằng dụng cụ hỗ trợ.

Nhờ vậy, người dùng không cần phải mài toàn bộ lớp phủ bằng phương pháp cơ học ngay từ đầu.

Điều này đặc biệt có lợi khi cần xử lý:

● Bề mặt có nhiều lớp sơn chồng lên nhau.
● Chi tiết phức tạp
● Góc khuất
● Rãnh nhỏ
● Bề mặt khó tiếp cận bằng máy chà nhám

3. Hóa chất tẩy sơn có dùng được cho mọi loại kim loại không?

Không phải hóa chất tẩy sơn nào cũng dùng được cho mọi loại kim loại.

Lý do là vì mỗi vật liệu như thép, sắt, inox, nhôm, đồng, các loại hợp kim khác,… đều sở hữu tính chất khác nhau, dẫn đến phản ứng khác nhau với hóa chất.

Chẳng hạn, một loại hóa chất cho hiệu quả cao trên bề mặt thép chưa chắc đã cho hiệu quả tương tự khi áp dụng trên bề mặt nhôm hoặc một bề mặt kim loại đã được xử lý đặc biệt.

Vì điều này, trước khi xử lý lớp sơn cũ trên bề mặt kim loại, chúng ta cần xác định chính xác:

1. Vật liệu nền là gì?
2. Lớp sơn hiện tại thuộc loại nào?
3. Bề mặt có lớp mạ hoặc lớp bảo vệ đặc biệt không?
4. Công đoạn tiếp theo là gì?

Những thông tin này là rất quan trọng, giúp chúng ta dựa vào và chọn được loại hóa chất cũng như quy trình xử lý phù hợp hơn.

4. Những loại lớp phủ thường cần xử lý

Trong thực tế, doanh nghiệp sẽ gặp nhiều loại lớp phủ khác nhau như:

● Sơn dầu
● Sơn PU
● Sơn epoxy
● Sơn công nghiệp
● Sơn chống gỉ
● Sơn nhiều lớp qua nhiều lần bảo trì

Mỗi loại sơn sở hữu đặc tính bám dính và độ dày khác nhau.

Bề mặt chỉ có một lớp sơn mỏng sẽ được xử lý khá nhanh.  Nhưng trên bề mặt sơn nhiều lớp sẽ cần nhiều htời gian hơn, thậm chí là thực hiện nhiều bước, nhiều lần.

Chính vì vậy, cần đánh giá chính xác hiện trạng bề mặt trước khi tiến hành xử lý, tránh việc sử dụng vật tư thiếu hoặc quá mức cần thiết.

5. Khi nào hóa chất tẩy sơn có lợi thế hơn giấy nhám?

Cùng với hóa chất tẩy sơn, giấy nhám là vật tư rất quan trọng trong công tác xử lý bề mặt. Tuy nhiên không phải lúc nào cũng cần và nên dùng đến vật tư này để loại bỏ toàn bộ lớp sơn cũ.

Trên bề mặt được sơn một lớp dày, mài trực tiếp bằng giấy nhám có thể sẽ khiến cho giấy nhám nhanh bị bít hạt, làm giảm hiệu quả cắt, từ đó kéo dài thời gian thao tác và làm hao vật tư hơn.

Thay vì sử dụng giấy nhám thì trong những trường hợp này, hóa chất tẩy sơn nên được dùng để xử lý phần lớn lớp phủ trước, sau đó mới dùng giấy nhám để chà. Lúc này, hóa chất sẽ giúp làm mềm bề mặt, bóc bỏ lớp sơn chính, còn giấy nhám giúp làm sạch và hoàn thiện bề mặt.

6. Những bước quan trọng khi sử dụng hóa chất tẩy sơn

Bước 1: Kiểm tra bề mặt

Trước khi xử lý bề mặt, nên kiểm tra:

● Loại kim loại
● Độ dày lớp sơn
● Mức độ bong tróc
● Rỉ sét
● Dầu mỡ trên bề mặt

để lựa chọn phương án xử lý phù hợp.

Bước 2: Làm sạch sơ bộ

Trên bề mặt có nhiều dầu mỡ, bụi công nghiệp, bụi bẩn thì cần làm sạch sơ bộ trước để hóa chất tiếp xúc trực tiếp với lớp sơn.

Bước 3: Thử trên khu vực nhỏ

Bước này là đặc biệt quan trọng đối với:

● Vật liệu chưa từng xử lý
● Kim loại màu
● Hợp kim đặc biệt
● Chi tiết có giá trị cao

Việc thử nghiệm giúp đánh giá, lường trước phản ứng trước khi xử lý toàn bộ sản phẩm.

Bước 4: Sử dụng đúng lượng

Đừng cho rằng dùng càng nhiều hóa chất thì tẩy sẽ càng nhanh và sạch. Dùng với lượng quá nhiều không chỉ gây lãng phí, làm cho công đoạn vệ sinh trở nên phức tạp hơn, mà còn tăng chi phí xử lý.

Thay vì vậy, nên dùng lượng  phù hợp với lớp phủ và diện tích cần loại bỏ.

Bước 5: Kiểm soát thời gian

Nên dựa trên đặc điểm sản phẩm, lớp sơn thực tế để kiểm soát thời gian xử lý. Tránh để hóa chất lưu trên bề mặt quá lâu. Sau khi lớp sơn đã ở trạng thái phù hợp thì nên chuyển sang công đoạn loại bỏ và làm sạch.

7. Sau khi tẩy sơn cần làm gì?

Sau khi loại bỏ xong lớp sơn cũ, nên kiểm tra lại bề mặt. Bước này rất quan trọng nhưng lại thường bị xem nhẹ.

Lúc này, bề mặt có thể vẫn còn:

● Cặn sơn
● Hóa chất còn sót
● Rỉ sét
● Vết xước
● Bụi

Nếu không loại bỏ hết những yếu tố này mà đã vội vàng sơn ngay thì chất lượng lớp phủ mới sẽ không được đảm bảo.

Thường thì quy trình tiếp theo sau khi tẩy sơn sẽ gồm các bước sau đây:

● Làm sạch
● Làm khô
● Chà nhám
● Kiểm tra bề mặt

tiếp đến mới chuyển sang công đoạn hoàn thiện.

8. Vai trò của giấy nhám sau khi tẩy sơn

Sau khi lớp phủ chính đã được loại bỏ bởi hóa chất, giấy nhám sẽ được dùng để:

● Loại bỏ phần sơn còn lại
● Xử lý vết không đồng đều
● Làm sạch lớp oxy hóa nhẹ
● Tạo độ nhám phù hợp

Trong giai đoạn này, giấy nhám được dùng đúng chức năng hơn nên hạn chế được tình trạng bít hạt so với việc dùng để mài lớp sơn dày ngay từ đầu, từ đó giúp doanh nghiệp:

● Tiết kiệm vật tư
● Đẩy nhanh tiến độ công việc.
● Dễ kiểm soát chất lượng bề mặt

9. Những sai lầm thường gặp khi tẩy sơn kim loại

Không xác định vật liệu nền

Áp dụng một quy trình chung cho mọi kim loại sẽ phát sinh nhiều rủi ro ngoài kiểm soát.

Không thử trước

Trên bề mặt hoặc vật liệu chưa có kinh nghiệm xử lý, việc xử lý hàng loạt ngay từ đầu sẽ rất thiếu an toàn.

Để hóa chất quá lâu

Hóa chất lưu lại quá lâu trên bề mặt có thể làm hư lớp kim loại.

Không vệ sinh sau khi tẩy

Lỗi này có thể  gây ảnh hưởng trực tiếp tới độ bám và tính thẩm mỹ của lớp sơn hoặc lớp phủ mới.

Sơn lại ngay khi bề mặt chưa đạt yêu cầu

Bề mặt phải sạch, khô hoàn toàn và ổn định thì mới nên chuyển sang bước tiếp theo.

10. Tẩy sơn và xử lý rỉ sét có phải là một việc?

Không hẳn là vậy.

Trong khi mục đích của tẩy sơn là loại bỏ lớp phủ cũ, thì xử lý rỉ sét là xử lý tình trạng của vật liệu nền.

Sau khi tẩy sơn xong, bề mặt có thể sẽ để lộ các vết gỉ. Lúc này, doanh nghiệp cần có công đoạn xử lý riêng trước khi sơn lại. Điều này rất quan trọng, giúp doanh nghiệp nhìn thấy tình trạng thật của chi tiết để xử lý triệt để hơn.

11. Làm thế nào để giảm chi phí xử lý bề mặt?

Chi phí xử lý bề mặt không đơn thuần chỉ là giá của một chai hóa chất hoặc một tờ giấy nhám.

Doanh nghiệp nên dự tính chi phí xử lý bề mặt dựa trên toàn bộ quy trình, bao gồm:

● Vật tư
● Thời gian lao động
● Điện năng
● Tỷ lệ làm lại
● Chất lượng hoàn thiện
● Chi phí bảo trì sau này

Chẳng hạn, một phương pháp dùng ít hóa chất nhưng lại phải chà nhám thêm nhiều giờ chưa thì chắc rẻ hơn phương án sử dụng vật tư phù hợp ngay từ đầu.
Chính vì vậy, thay vì chọn vật tư có giá rẻ, doanh nghiệp nên nhắm mục tiêu vào tổng chi phí xử lý trên một sản phẩm đạt yêu cầu.

12. Xây dựng quy trình tẩy sơn ổn định trong doanh nghiệp

Doanh nghiệp cần xử lý số lượng lớn thì nên xây dựng quy trình rõ ràng cho từng nhóm sản phẩm.

Quy trình có thể bao gồm các bước như:

1. Xác định vật liệu.
2. Xác định lớp phủ.
3. Lựa chọn sản phẩm tẩy.
4. Quy định lượng sử dụng.
5. Quy định thời gian kiểm tra.
6. Quy định phương pháp làm sạch.
7. Chọn giấy nhám hoàn thiện.
8. Kiểm tra trước khi sơn.

Với một quy trình được chuẩn hóa, hiệu quả đạt được sẽ ít phụ thuộc vào kinh nghiệm riêng của từng nhân viên hơn. Đây là điều đặc biệt quan trọng đối với những doanh nghiệp sản xuất hàng loạt.

13. Nhật Tiến Hưng và nhóm vật tư xử lý bề mặt

Nhật Tiến Hưng hoạt động trong lĩnh vực sản xuất giấy nhám, keo 502 và hóa chất tẩy sơn - ba nhóm vật tư thường được sử dụng ở các giai đoạn khác nhau của quá trình xử lý và liên kết bề mặt.

Trong đó:

● Hóa chất tẩy sơn là vật tư hỗ trợ loại bỏ lớp phủ cũ.
● Giấy nhám giúp làm sạch và hoàn thiện bề mặt.
● Keo 502 giúp tạo liên kết sau khi bề mặt được chuẩn bị phù hợp.

Doanh nghiệp hiểu đúng về mối quan hệ giữa các công đoạn sẽ chọn vật tư đúng mục đích hơn thay vì sử dụng riêng lẻ theo thói quen.

14. Kết luận

Hóa chất tẩy sơn mang lại hiệu quả cao khi cần loại bỏ lớp sơn cũ trên kim loại, ngay cả lớp phủ dày hoặc những chi tiết khó xử lý hoàn toàn bằng phương pháp cơ học.

Mặc dù vậy, doanh nghiệp nên nhớ rằng, hiệu quả phần lớn phụ thuộc vào việc lựa chọn đúng sản phẩm, kiểm soát thời gian, làm sạch sau khi tẩy và kết hợp với giấy nhám ở công đoạn hoàn thiện.

Chính vì vậy, doanh nghiệp sản xuất cần xây dựng một quy trình xử lý bề mặt chuyên nghiệp và ổn định để giảm hao phí vật tư, tiết kiệm thời gian, hạn chế sản phẩm phải làm lại và nâng cao chất lượng lớp hoàn thiện trong dài hạn.

ĐT