Trong nhiều ngành nghề, tẩy sơn luôn là công đoạn quan trọng, cần thực hiện khi làm mới, phục hồi bề mặt sản phẩm đã qua sử dụng. Nói là quan trọng vì chất lượng của công đoạn này quyết định rất lớn tới độ bám, độ đồng đều và khả năng bám chắc của lớp sơn mới.
Tuy nhiên, nếu chỉ xử lý sơ lớp sơn cũ, sau đó trực tiếp sớn lớp mới lên thì có thể trong thời gian đầu, bề mặt vẫn đẹp, nhưng phần dưới nền không ổn định nên chỉ một thời gian ngắn, lớp mới sẽ bị phồng rộp, bong tróc.
Chính vì vậy, tuyệt đối không được xem tẩy sơn chỉ là công đoạn phụ. Thay vì vậy, doanh nghiệp nên xem đây là một phần quan trọng trong quy trình xử lý bề mặt.
1. Vì sao lớp sơn cũ cần được kiểm tra trước khi sơn lại?
Tùy từng trường hợp, lớp sơn cũ sẽ phải loại bỏ hoàn toàn hoặc không. Tuy nhiên, nguyên tắc bất di bất dịch trong mọi trường hợp là phải kiểm tra kỹ tình trạng lớp phủ hiện tại để đưa ra phương án xử lý phù hợp.
Trên một bề mặt sơn đã sử dụng trong thời gian dài thường sẽ xuất hiện tình trạng bong từng mảng, nứt, phồng rộp, phai màu, không còn bám chắc vào vật liệu nền, thậm chí xuất hiện các vết gỉ sét, tạo chất phía dưới.
Nói cách khác, lớp sơn cũ qua nhiều năm sử dụng đã không còn ổn định. Lúc này, nếu không xử lý mà trực tiếp sơn lớp mới lên thì có nghĩa, lớp mới đang phải bám trên nền một liên kết rất yếu. Vì vậy, dù loại sơn mới được dùng có cao cấp đến đau thì vẫn có thể nhanh chóng bong tróc theo lớp cũ.
Điều này giải thích vì sao công đoạn kiểm tra và tẩy sơn nên được tiến hành trước khi quyết định sơn lại.
2. Tẩy sơn không chỉ để làm sạch bề mặt
Tẩy sơn không chỉ là loại bỏ hoàn toàn màu sơn trên bề mặt, mà là xử lý bề mặt hoàn toàn sạch (không lớp sơn cũ, không dầu mỡ, gỉ sét, bụi bám,…), làm cho chất lượng bề mặt ổn định và phù hợp với công đoạn tiếp theo, sao cho sau khi xử lý xong thì người thực hiện còn có thể quan sát rõ tình trạng thật của vật liệu nền.
Chẳng hạn, một chi tiết thép sau khi được tẩy sơn xong thì người dùng có thể dễ dàng nhìn thấy:
● Vết rỉ
● Vết lõm
● Mối hàn chưa được xử lý
● Các khuyết điểm trên bề mặt
Những khuyết điểm này đều cần được xử lý trước khi sơn lại.
3. Những phương pháp tẩy sơn thường được sử dụng
Dựa trên loại vật liệu, tình trạng lớp phủ, diện tích cần xử lý, doanh nghiệp sẽ cân nhắc phương pháp phù hợp:
Tẩy sơn bằng phương pháp cơ học
Phương pháp này sử dụng các công cụ như giấy nhám, máy chà nhám, máy mài, bàn chải phù hợp.
Đây là phương pháp phù hợp khi cần xử lý các chi tiết nhỏ, bề mặt tương đối phẳng và lớp sơn không quá dày.
Ưu điểm của phương pháp cơ học là trong quá trình thao tác, người thực hiện có thể chủ động quan sát và kiểm soát bề mặt.
Nhược điểm là nếu bề mặt sơn nhiều lớp hoặc lớp sơn dày thì sẽ rất tốn vật tư và mất nhiều thời gian.
Tẩy sơn bằng hóa chất
Với các bề mặt không thể xử lý hiệu quả bằng phương pháp cơ học, hóa chất tẩy sơn sẽ dược dùng để làm mềm, tách lớp sơn khỏi vật liệu nền.
Phương pháp này đặc biệt phù hợp và hiệu quả cho các chi tiết có nhiều góc khuất, bề mặt có thiết kế phức tạp, lớp sơn dày hay những vị trí không thể tiếp cận bằng máy chà nhám.
Khi lớp sơn được làm mềm, người thực hiện tiếp tục loại bỏ phần sơn cũ và làm sạch bề mặt.
Doanh nghiệp cần tìm hiểu kỹ hơn về hóa chất tẩy sơn có thể tham khảo ngay bài viết: Nước tẩy sơn trong sản xuất công nghiệp: khi nào nên sử dung và cách dùng hiệu quả.
Kết hợp nhiều phương pháp
Đây là cách làm linh hoạt, thường được ứng dụng trong thực tế sản xuất với quy trình có thể gồm các bước như sau:
1. Tẩy bỏ lớp phủ chính.
2. Làm sạch phần sơn đã bong.
3. Chà nhám phần còn sót.
4. Làm đồng đều bề mặt.
5. Vệ sinh trước khi sơn mới.
Sự kết hợp này sẽ giúp mỗi phương pháp được sử dụng đúng công việc của nó, thay vì bắt một loại vật tư phải xử lý toàn bộ quá trình.
4. Khi nào nên tẩy toàn bộ lớp sơn cũ?
Nên loại bỏ toàn bộ lớp sơn cũ khi bề mặt có các dấu hiệu sau đây:
● Sơn bong trên diện rộng
● Được sơn chồng nhiều lớp
● Không đánh giá được độ bám của lớp nền
● Có vết gỉ sét nằm bên dưới lớp sơn
● Sản phẩm cần phục hồi lại từ đầu
● Lớp phủ mới yêu cầu nền bề mặt được chuẩn bị kỹ
Ngược lại, nếu lớp sơn cũ vẫn bám chắc và trong phạm vi cho phép của yêu cầu kỹ thuật thì chỉ cần xử lý những khu vực hư hỏng rồi chuẩn bị lại bề mặt.
Điều quan trọng là nên đưa ra quyết định dựa trên tình trạng thực tế thay vì cứng nhắc một cách duy nhất cho mọi sản phẩm.
5. Vì sao chà nhám trực tiếp trên lớp sơn dày dễ gây lãng phí?
Chà nhám trên lớp sơn cũ dày, giấy nhám rất dễ bị bít hạt, làm giảm khả năng mài, mất hiệu quả, khiến người dùng phải tăng lực, mất nhiều thời gian hơn để xử lý và nhanh phải thay giấy nhám mới.
Trong trường hợp này, không phải là giấy nhám nhanh hỏng, mà là do dùng giấy nhám chưa đúng công đoạn. Cách làm đúng quy trình là nên xử lý lớp sơn dày bằng hóa chất rồi mới chuyển sang chà nhám hoàn thiện.
6. Sau khi tẩy sơn có cần dùng giấy nhám nữa không?
Thường là có, vì sau khi tẩy bề mặt vẫn còn tồn tại:
● Cặn sơn nhỏ
● Vết không đồng đều
● Lớp oxy hóa
● Những vùng cần tạo độ nhám
Lúc này, giấy nhám nên sử dụng trong công đoạn hoàn thiện thay vì phải đảm nhận toàn bộ công việc loại bỏ lớp sơn.
Tùy theo yêu cầu sản phẩm, nên chọn giấy nhám có độ hạt phù hợp để:
● Làm sạch phần còn lại
● Làm đều bề mặt
● Chuẩn bị cho lớp sơn lót hoặc lớp phủ mới
7. Những lỗi thường gặp sau khi tẩy sơn
Không vệ sinh phần còn sót lại
Sau khi loại bỏ lớp sơn, bề mặt cần được tiếp tục làm sạch theo yêu cầu của sản phẩm. Nếu bề mặt vẫn còn bám các tạp chất, cặn tẩy,… thì sẽ ảnh hưởng tới hiệu quả của công đoạn tiếp theo.
Sơn lại khi bề mặt chưa khô
Bề mặt chưa khô hoàn toàn mà đã sơn mới thì hiệu quả bám dính chắc chắn không cao. Do vậy, hãy đảm bảo vật liệu đã khô hoàn toàn cũng như được chuẩn bị phù hợp trước khi sơn mới.
Bỏ qua việc kiểm tra rỉ sét
Tẩy sơn chỉ làm sạch và lộ ra bề mặt nền bên dưới. Nếu các vết gỉ sét không được xử lý thì phủ lớp sơn mới lên chỉ có tác dụng che chắn chứ không hề giải quyết được gốc rễ vấn đề.
Chà nhám quá mạnh
Khi loại bỏ xong lớp sơn cũ, không nhất thiết phải chà nhám thật mạnh. Chà mạnh quá mức có thể sẽ:
● Xuất hiện các vết xước sâu
● Làm mất độ đồng đều
● Kéo dài thời gian hoàn thiện
Thay vì vậy, nên dựa trên yêu cầu bề mặt của công đoạn kế tiếp để tạo lực chà phù hợp.
8. Tẩy sơn trên kim loại cần lưu ý điều gì?
Tẩy sơn trên bề mặt kim loại cần xem xét kỹ tình trạng của lớp sơn lẫn vật liệu nền.
Theo đó, trước khi tiến hành nên xác định:
● Loại kim loại
● Loại lớp phủ
● Bề mặt có rỉ không?
● Có yêu cầu giữ nguyên kích thước chi tiết không?
● Công đoạn tiếp theo là gì? sơn, mạ hay liên kết bằng keo?
Trên các chi tiết có yêu cầu cao về độ chính xác thì sẽ cần các xử lý khác so với chi tiết thông thường. Chính vì vậy, tẩy sạch thôi là chưa đủ, bề mặt sau tẩy còn cần đáp ứng phù hợp với mục đích sử dụng tiếp theo.
9. Tẩy sơn trong ngành gỗ cũng cần cách tiếp cận riêng
Cấu trúc của gỗ khác kim loại nên không thể áp dụng chung một quy trình.
Trước khi tiến hành, cần xác định:
● Loại gỗ
● Lớp sơn hoặc lớp phủ đang có
● Chất lượng bề mặt bên dưới
● Mức độ hoàn thiện mong muốn
Khi loại bỏ xong lớp sơn cũ, chà nhám là công đoạn rát quan trọng để:
● Làm đều bề mặt
● Loại bỏ các khuyết điểm
● Chuẩn bị cho lớp hoàn thiện mới
Lưu ý rằng với bề mặt của sản phẩm có giá trị thẩm mỹ cao, việc xử lý quá mạnh có thể làm thay đổi bề mặt gỗ.
10. Chuẩn hóa quy trình tẩy sơn trong doanh nghiệp
Để xử lý một vài sản phẩm, chúng ta có thể áp dụng kinh nghiệm cá nhân. Tuy nhiên khi cần xử lý số lượng lớn cho doanh nghiệp thì bắt buộc phải có một quy trình rõ ràng với các bước như sau:
Bước 1: Xác định vật liệu và tình trạng lớp phủ.
Bước 2: Chọn phương pháp tẩy phù hợp.
Bước 3: Thử nghiệm nếu gặp vật liệu hoặc lớp sơn chưa quen thuộc.
Bước 4: Tiến hành loại bỏ lớp sơn cũ.
Bước 5: Vệ sinh bề mặt.
Bước 6: Kiểm tra rỉ, vết xước và khuyết điểm.
Bước 7: Chà nhám hoặc xử lý bổ sung.
Bước 8: Kiểm tra lần cuối trước khi sơn.
Xây dựng và áp dụng quy trình chuẩn hóa, chất lượng sẽ không phụ thuộc vào kinh nghiệm cá nhân.
11. Không nên đánh giá chi phí tẩy sơn chỉ bằng giá vật tư
Đầu tư vật liệu giá rẻ chưa chắc giúp tiết kiệm chi phí xử lý. Doanh nghiệp còn phải tính toán dựa trên:
● Thời gian lao động
● Lượng vật tư tiêu hao
● Tỷ lệ phải làm lại
● Chất lượng lớp sơn mới
● Thời gian bảo trì về sau
Nếu chỉ tiết kiệm chi phí vật tư ban đầu nhưng thời gian xử lý lại tăng gấp đôi thì đó chưa phải là phương án tối ưu chi phí. Do đó, hiệu quả nên được đánh giá trên toàn bộ quy trình.
12. Nhật Tiến Hưng và góc nhìn về xử lý bề mặt
Nhật Tiến Hưng là đơn vị có nhiều năm kinh nghiệm trong lĩnh vực sản xuất giấy nhám, keo 502 và hóa chất tẩy sơn.
Chúng tôi luôn cho rằng, chọn đúng vật tư chỉ là một phần. Quan trọng không kém là doanh nghiệp phải xác định rõ:
● Loại vật liệu cần xử lý là gì?
● Tình trạng bề mặt hiện tại?
● Yêu cầu của công đoạn tiếp theo?
Khi 3 yếu tố này được làm rõ, doanh nghiệp sẽ dễ xây dựng quy trình phù hợp hơn thay vì lựa chọn vật tư theo thói quen.
13. Kết luận
Tẩy sơn trước khi sơn là khâu quyết định trực tiếp đến chất lượng của toàn bộ bề mặt. Lớp phủ mới chỉ có thể đảm bảo được chất lượng, độ bền trên nền bề mặt ổn định, được chuẩn bị đúng yêu cầu.
Tối ưu công đoạn tẩy sơn vì vậy là việc làm rất quan trọng đối với doanh nghiệp sản xuất, vừa giúp sản phẩm đẹp hơn, vừa tiết kiệm giấy nhám, thời gian lao động, và hạn chế sản phẩm phải làm lại, kéo dài tuổi thọ lớp hoàn thiện.
Đó là lý do không nên xem tẩy sơn là một công việc phụ, mà phải xem đây là bước chuẩn bị nền tảng cho chất lượng thành phẩm.
ĐT