Sau một thời gian sử dụng trong điều kiện môi trường nhiều bụi bặm, dầu mỡ, độ ẩm cao, hóa chất,… máy móc và thiết bị công nghiệp sẽ bị phai màu, bong tróc lớp sơn bảo vệ hoặc xuất hiện các vết gỉ sét. Lúc này, việc bảo trì, sơn lại cần được tiến hành để phục hồi lớp phủ bảo vệ ngoài cùng cũng như tính mỹ của thiết bị.

Trước khi sơn lại, việc loại bỏ lớp sơn cũ là khâu cực kỳ quan trọng. Chất tẩy sơn chính là vật tư được sử dụng trong hầu hết các trường hợp, giúp làm mềm và bóc tách lớp sơn cũ dễ dàng, nhanh chóng hơn, ngay cả ở những chi tiết có hình dạng phức tạp mà máy mài hoặc giấy nhám khó tiếp cận.

Mặc dù vậy, loại bỏ lớp sơn cũ chỉ là một phần của công việc. Để bề mặt sau bảo trì đạt chất lượng tốt nhất, doanh nghiệp cần xác định rõ loại vật liệu nền, tình trạng rỉ sét, dầu mỡ, phương pháp chà nhám và yêu cầu của lớp phủ mới.

1. Vì sao máy móc cần được tẩy lớp sơn cũ khi bảo trì?

Không chỉ có giá trị thẩm mỹ, lớp sơn trên máy móc còn là lớp bảo vệ, giúp:

● Ngăn chặn các tác động trực tiếp của môi trường lên kim loại
● Hỗ trợ chống ăn mòn
● Chống bám bẩn, dễ vệ sinh thiết bị.
● Phân biệt từng khu vực hoặc bộ phận máy

Sau một thời gian sử dụng, lớp sơn sẽ không còn duy trì được trạng thái ban đầu, bắt đầu xuất hiện tình trạng bong tróc, các vết nứt, phồng rộp, các vết trầy xước, vết gỉ sét bên dưới lớp sơn,…

Để khắc phục, nếu trực tiếp phủ lớp sơn mới lên thì những khuyết điểm vẫn nguyên trạng. Nghĩa là, lớp sơn mới đang nằm trên lớp nền thiếu ổn định. Khi lớp nền tiếp tục bong, lớp sơn mới sẽ bị bong theo.

Đó là lý do khi bề mặt đã có dấu hiệu xuống cấp nghiêm trọng, việc loại bỏ lớp sơn cũ là rất cần thiết trước khi tiến hành phục hồi.

2. Chất tẩy sơn có vai trò gì trong quá trình bảo trì?

Nếu xử lý bề mặt hoàn toàn bằng phương pháp cơ học thì khi tiến hành, doanh nghiệp sẽ phải dùng rất nhiều vật tư, máy móc:

● Giấy nhám
● Máy chà nhám
● Máy mài
● Dụng cụ cạo

Tuy nhiên, các phương pháp này chỉ hiệu quả với bề mặt tương đối phẳng và dễ tiếp cận.

Trong khi đó, máy móc công nghiệp thường có nhiều:

● Góc
● Rãnh
● Khe
● Hốc
● Bề mặt cong
● Chi tiết nhỏ

nên máy chà nhám khó có thể xử lý đồng đều.

Lúc này, chất tẩy sơn là lựa chọn phù hợp để làm mềm lớp phủ ở những khu vực này, sau đó mới loại bỏ lớp sơn đã suy yếu bằng dụng cụ phù hợp.
Với sự kết hợp này, quá trình bảo trì sẽ linh hoạt, hiệu quả hơn.

4. Không phải toàn bộ máy đều cần tẩy sơn

Không phải trong mọi trường hợp đều cần phải loại bỏ toàn bộ lớp sơn cũ của thiết bị.

Đầu tiên cần đưa ra đánh giá về tình trạng thực tế. Nếu lớp sơn cũ vẫn còn bám chắc, không có các vết gỉ và tương thích với lớp phủ mới thì tùy yêu cầu kỹ thuật của từng trường hợp, có thể chỉ cần làm sạch và xử lý bề mặt phù hợp.

Tuy nhiên, tại những vị trí lớp sơn cũ đã bong tróc, phồng rộp thì cần được loại bỏ.

Đây là cách làm giúp:

● Tối ưu thời gian bảo trì
● Giảm tiêu hao vật tư
● Giảm chi phí nhân công
● Giảm thời gian chờ máy.

Với các doanh nghiệp sản xuất, thời gian dừng máy đôi khi gây ra hậu quả trầm trọng hơn so với việc hao phí vật tư.

5. Những vị trí thường khó xử lý bằng giấy nhám

Một cỗ máy thường có nhiều chi tiết phức tạp:

● Góc trong
● Khe hẹp
● Chân máy
● Hộp bảo vệ
● Khung kết cấu
● Vùng gần mối hàn

Những khu vực này rất khó tiếp cận bằng máy chà nhám hay giấy nhám thủ công.

Nếu vẫn cố chấp mài bằng dụng cụ không phù hợp, doanh nghiệp không chỉ  lãng phí thời gian, mà còn không thể tạo được bề mặt đồng đều. Lúc này, chất tẩy sơn là phương áp phù hợp, giúp xử lý lớp phủ trước, sau đó mới sử dụng giấy nhám ở công đoạn làm sạch và hoàn thiện.

6. Chất tẩy sơn và giấy nhám không thay thế hoàn toàn cho nhau

Trong khi nhiệm vụ chính của chất tẩy sơn là giúp loại bỏ lớp phủ, thì giấy nhám lại được dùng để:

● Xử lý phần sơn còn lại
● Làm sạch bề mặt
● Làm đều các vị trí chuyển tiếp
● Tạo độ nhám cần thiết
● Chuẩn bị trước khi sơn mới

Chính vì vậy, hai nhóm vật tư này thường được sử dụng liên tiếp nhau trong nhiều quy trình thay vì chỉ sử dụng một trong hai.

Ví dụ:

Tẩy lớp sơn dày → làm sạch → chà nhám → kiểm tra → sơn lại.

Đây là cách phân chia chức năng giúp tránh sử dụng giấy nhám cho công đoạn mà nó không có lợi thế.

7. Tại sao giấy nhám nhanh bị bít khi chà lớp sơn cũ?

Khi xử lý lớp sơn dày, mạt sơn bong ra sẽ bám vào bề mặt hạt mài, lâu dần sẽ làm giấy nhám bị bít hạt, giảm khả năng cắt. Nếu vẫn tiếp tục sử dụng thì người dùng sẽ phải chà mạnh hơn, khiến giấy nhám sinh nhiệt nhiều hơn, trong khi hiệu suất công việc lại bị giảm.

Thường thì trong những trường hợp này, người thợ nghĩ giấy nhám đã kém chất lượng. Tuy nhiên, nguyên nhân đôi là do quy trình sử dụng chưa được tối ưu.

Nên nhớ, cần xử lý lớp sơn cũ trước, sau đó mới dùng giấy nhám để hoàn thiện. Như vậy giấy nhám vừa phát huy tối đa tác dụng, vừa hạn chế bị bít hạt gây hao.

8. Quy trình sử dụng chất tẩy sơn khi bảo trì máy móc

Tùy từng thiết bị mà yêu cầu có thể khác nhau, nhưng về cơ bản, doanh nghiệp có thể áp dụng quy trình tổng quát với các bước như sau:

Bước 1: Xác định phạm vi cần bảo trì

Chỉ xử lý các khu vực bị xuống cấp, không cần xử lý toàn bộ máy.

Hãy xác định:

● Khu vực bong sơn
● Vùng rỉ
● Vị trí cần sơn lại
● Những bộ phận cần được bảo vệ khỏi hóa chất

Bước khoanh vùng này là cần thiết, giúp giảm vật tư và thời gian xử lý.

Bước 2: Xác định vật liệu nền

Đa phần máy móc đều có phần khung được làm từ thép. Bên cạnh đó còn có:

● Nhôm
● Inox
● Nhựa
● Cao su
● Vật liệu phủ đặc biệt

Trong quá trình thực hiện, tránh để chất tẩy tiếp xúc với mọi bộ phận vì có thể sẽ gây xuống cấp vật liệu nền nếu hóa chất không phù hợp.

Bước 3: Vệ sinh sơ bộ

Trên máy móc công nghiệp thường bị bám dầu mỡ. Trước khi tẩy sơn, cần làm sạch các vết này để chắc chắn hóa chất tiếp xúc trực tiếp với lớp sơn.

Bước 4: Thử nghiệm

Nếu chưa từng thực hiện, không nắm rõ phản ứng giữa chất tẩy, lớp sơn và vật liệu nền thì không nên tiến hành đồng loạt mà hãy thử trên một khu vực nhỏ trước.

Khâu này là rất quan trọng đối với thiết bị có giá trị cao.

Bước 5: Xử lý lớp sơn

Nên dùng sản phẩm theo đúng khuyến nghị của nhà sản xuất, không tự ý kéo dài thời gian.

Bước 6: Loại bỏ lớp phủ

Khi phản ứng đã hoàn tất, tiến hành làm sạch lớp sơn cũ bằng dụng cụ phù hợp.

Bước 7: Làm sạch bề mặt

Bước này rất cần thiết vì sau khi xử lý, trên bề mặt sẽ còn dính hóa chất, sơn cũ,… nên cần được làm sạch trước khi chà nhám hoặc sơn để đạt hiệu quả xử lý cao nhất.

Bước 8: Chà nhám hoàn thiện

Dùng giấy nhám có độ hạt phù hợp để:

● Loại sạch phần sơn còn sót
● Làm đều bề mặt
● Chuẩn bị cho lớp phủ mới

Bước 9: Kiểm tra

Kiểm tra và chỉ tiến hành sơn mới khi bề mặt đã đạt yêu cầu của hệ sơn được sử dụng.

9. Cần chú ý các bộ phận nhạy cảm trên máy

Đây là khác biệt quan trọng giữa việc tẩy sơn cho một tấm kim loại và bảo trì một chiếc máy hoàn chỉnh.

Máy móc thường kèm theo dây điện, cảm biến, gioăng, phớt, các chi tiết nhựa, điện từ, tem thông số,… đây là những khu vực không nên để tiếp xúc trực tiếp với chất tẩy sơn.

Vì vậy trước khi tiến hành tẩy sơn, nên:

● Tháo bộ phận nếu cần
● Che chắn
● Khoanh vùng
● Kiểm soát lượng sản phẩm sử dụng

Tránh để dung dịch chảy tự do vào bên trong thiết bị.

10. Tẩy sơn không đồng nghĩa với xử lý rỉ

Sau khi loại bỏ lớp sơn cũ, có trường hợp sẽ thấy bề mặt đã xuất hiện các vết gỉ.

Vậy, lớp sơn cũ đã được tẩy nhưng bề mặt kim loại chưa chắc đã sẵn sàng để sơn lại.

Các vết gỉ sét cần được loại bỏ với quy trình phù hợp. Không nên phủ sơn mới lên trên vùng gỉ nếu chưa làm sạch các vết gỉ vì nguy cơ sẽ tiếp tục xuất hiện bên dưới lớp phủ.

Đó là lý do chỉ nên xem tẩy sơn là bước giúp làm sạch bề mặt để doanh nghiệp đánh giá tình trạng thật của thiết bị.

11. Có nên dùng chất tẩy sơn cho máy móc đang lắp ráp hoàn chỉnh?

Câu trả lời còn phụ thuộc vào cấu tạo thiết bị.

Nếu thiết bị có thể tháo riêng chi tiết cần phục hồi thì việc xử lý riêng có rất nhiều thuận lợi:

● Kiểm soát tốt hơn
● Dễ vệ sinh
● Hạn chế ảnh hưởng bộ phận khác

Tuy nhiên nếu phải xử lý trực tiếp trên máy thì cần làm tốt khâu che chắn.

Ngoài ra, doanh nghiệp cần tuân thủ các nguyên tắc, hướng dẫn về an toàn, , thông gió và trang bị bảo hộ phù hợp với sản phẩm đang sử dụng.

12. Đừng đánh giá hiệu quả chỉ bằng tốc độ bong sơn

Khi chọn chất tẩy sơn, tốc độ tẩy chưa chắc đã là tiêu chí quan trọng hàng đầu của doanh nghiệp cho mọi ứng dụng.

Ngoài tốc độ tẩy, doanh nghiệp còn chú trọng tới:

● Sự tương thích với vật liệu nền
● Khả năng kiểm soát trong quá trình sử dụng
● Khả năng vệ sinh sau xử lý
● Lượng sản phẩm tiêu hao
● Tổng thời gian hoàn thành
● Yêu cầu an toàn

Do đó, nên đánh giá hiệu quả thực tế của chất tẩy sơn trên toàn bộ quy trình.

13. Chi phí dừng máy cũng cần được tính

Việc dư dôi một vài tiếng đồng hồ cho khâu xử lý ở các xưởng nhỏ có thể không phải là vấn đề quan trọng. 

Tuy nhiên, với dây chuyền sản xuất lớn, thời gian dừng máy sẽ khiến sản lượng giảm trầm trọng.

Doanh nghiệp nên tính: Chi phí bảo trì = vật tư + nhân công + thời gian dừng máy + chi phí làm lại nếu có.

Góc nhìn này cho thấy, một quy trình một quy trình chuyên nghiệp sẽ mang lại giá trị lớn hơn nhiều so với việc chọn vật tư có giá thấp nhất.

14. Xây dựng tiêu chuẩn bảo trì cho từng nhóm thiết bị

Khi sở hữu nhiều máy móc tương tự, doanh nghiệp có thể ghi nhận kết quả sau mỗi lần bảo trì.

Ví dụ:

● Loại sơn cũ
● Hóa chất tẩy được dùng
● Thời gian xử lý
● Loại giấy nhám được dùng
● Tình trạng bề mặt sau xử lý
● Loại sơn mới
● Thời gian sử dụng trước lần bảo trì tiếp theo

Sau nhiều lần ghi nhận, doanh nghiệp sẽ xây dựng được quy trình phù hợp cho chính hệ thống máy móc của mình.

Đây là cách biến kinh nghiệm cá nhân thành quy trình sản xuất có thể kiểm soát, giúp doanh nghiệp bớt phụ thuộc vào tay nghề cá nhân.

15. Nhật Tiến Hưng và giải pháp vật tư cho xử lý bề mặt

Nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực sản xuất giấy nhám, keo 502 và hóa chất tẩy sơn, Nhật Tiến Hưng cho rằng đối với công tác bảo trì, doanh nghiệp nên chọn vật tư nên dựa trên tình trạng thực tế của máy móc, tránh áp dụng một phương pháp cho mọi trường hợp.

Trong quá trình xử lý, việc kết hợp chất tẩy sơn trước khi hoàn thiện bằng vật tư mài sẽ giúp tối ưu thời gian, công sức và hiệu quả tốt hơn.

16. Kết luận

Chất tẩy sơn là vật tư không thể thiếu trong công tác bảo trì máy móc, rất cần thiết khi muốn loại bỏ lớp phủ cũ ở những vị trí khó tiếp cận bằng phương pháp cơ học.

Tuy nhiên, tiêu chí đánh giá hiệu quả của công đoạn này không phải là thời gian sơn bong nhanh hay chậm, mà là bề mặt được xử lý sạch, ổn định và phù hợp với công đoạn tiếp theo.

Sự kết hợp giữa chất tẩy sơn, làm sạch, xử lý rỉ và giấy nhám hoàn thiện nếu hợp lý sẽ giúp doanh nghiệp rút ngắn thời gian bảo trì, hạn chế hao vật tư và tạo nền bề mặt tốt hơn cho lớp sơn mới.

Về lâu dài, quy trình xử lý bề mặt được chuẩn hóa còn giúp doanh nghiệp giảm thời gian chờ máy và nâng cao hiệu quả quản lý bảo trì thiết bị.

ĐT