Để bảo dưỡng thiết bị cơ khí cũ, cần loại bỏ lớp sơn cũ đã bong tróc trước khi sơn mới. Tùy tình trạng, có thể dùng phương pháp cơ học hoặc chất tẩy sơn phù hợp để loại bỏ lớp phủ cũ. Tuy nhiên, máy móc có nhiều linh kiện khác nhau nên việc tẩy sơn cần được thực hiện cẩn thận để không ảnh hưởng đến các bộ phận bên trong.

1. Vì sao lớp sơn trên máy móc thường xuống cấp?

Vì trong quá trình sử dụng, bề mặt máy có thể thường xuyên tiếp xúc với dầu mỡ, bụi bặm, nước, hơi ẩm, dung dịch sản xuất, ma sát, nhiệt độ, lực va chạm,… Theo thời gian, lớp phủ trên bề mặt máy có thể bị xước, nứt, bong tróc, phồng rộp, mất màu, thậm chí phát sinh rỉ từ bên dưới.
Nếu thiết bị đã qua nhiều lần sửa chữa, bề mặt thường càng phức tạp và khó xử lý hơn.

3. Có cần tẩy sạch toàn bộ máy trước khi sơn lại?

Không nhất thiết trong mọi trường hợp. Trước khi quyết định dùng chất tẩy sơn, nên đánh giá tình trạng thực tế của bề mặt. Nếu máy chỉ bong sơn ở một khu vực, trong khi lớp sơn còn lại vẫn:

● Bám chắc;
● Không phồng;
● Không nứt;
● Không có dấu hiệu rỉ bên dưới;

thì chỉ cần xử lý phần hư hỏng nếu hệ sơn mới và yêu cầu kỹ thuật cho phép.

Ngược lại, nếu lớp phủ cũ trên toàn bộ máy đã xuống cấp, việc sơn trực tiếp lên lớp phủ cũ có thể ảnh hưởng đến độ bám và tính thẩm mỹ của lớp sơn mới.
Vì vậy, không nên áp dụng một cách xử lý giống nhau cho mọi thiết bị.

4. Khi nào nên cân nhắc chất tẩy sơn?

Nên cân nhắc dùng chất tẩy sơn khi:

● Lớp sơn cũ dày
● Có nhiều lớp phủ
● Sơn bong trên diện rộng
● Thiết bị có nhiều góc khó chà
● Giấy nhám nhanh bị bít
● Chà cơ học mất quá nhiều thời gian

Ví dụ, thân máy đúc có nhiều gân, hốc và góc nhỏ sẽ khó chà sạch bằng tay.

Nếu chất tẩy sơn phù hợp với lớp phủ và kim loại nền, xử lý hóa học trước có thể giảm đáng kể công việc chà cơ học.

5. Tại sao máy móc cần thận trọng hơn khi tẩy sơn?

Trên một cỗ máy c có thể chứa hàng chục loại vật liệu khác nhau như thép, nhôm, nhựa, cao su,… trong khi, một loại dchất tẩy sơn phù hợp với thép chưa chắc đã phù hợp với tất cả những vật liệu còn lại. Nếu hóa chất tiếp xúc với các vật liệu này có thể sẽ gây phát sinh hư hỏng. Vì vậy cần xác định chính xác khu vực được phép xử lý.

6. Nên tháo linh kiện trước khi tẩy sơn không?

Có, nếu điều kiện kỹ thuật cho phép. Điều này giúp kiểm soát công việc tốt hơn. Các bộ phận cần tháo hoặc che chắn để bảo vệ là:

● Motor
● Dây điện
● Công tắc
● Bảng điều khiển
● Cảm biến
● Tem thông số
● Gioăng
● Cao su
● Chi tiết nhựa

Tuy nhiên, việc tháo máy nên được thực hiện bởi người có chuyên môn. Ngoài ra, không nên tự tháo những cụm cơ khí hoặc điện quan trọng chỉ để thuận tiện cho việc sơn lại.

Với máy móc công nghiệp, cần ngắt năng lượng và tuân thủ quy trình an toàn của đơn vị vận hành trước khi bảo trì.

7. Dầu mỡ cần được xử lý trước

Trên bề mặt thiết bị cơ khí thường có dầu. Nếu không làm sạch lớp dầu mà bôi chất tẩy sơn trực tiếp lên thì sẽ làm giảm khả năng tiếp xúc giữa sản phẩm tẩy và lớp phủ.

Thay vì vậy, bề mặt cần được chuẩn bị theo đúng quy trình. Đừng chỉ dựa vào cảm quan: một lớp dầu rất mỏng vẫn có thể tồn tại trên bề mặt dù máy trông đã sạch.

8. Làm sạch dầu và tẩy sơn là hai công đoạn khác nhau

Sản phẩm dùng để tẩy sơn không có nghĩa phù hợp để tẩy dầu. Vì vậy: Tẩy dầu ≠ Tẩy sơn ≠ Tẩy rỉ. Ba công đoạn này có thể liên tiếp xuất hiện trong quá trình bảo dưỡng máy, nhưng mỗi công đoạn có một mục đích riêng. Phân biệt rõ giúp chọn đúng vật tư và tránh kỳ vọng một sản phẩm có thể xử lý tất cả vấn đề.

9. Tại sao nên thử chất tẩy trên một vùng nhỏ?

Máy cũ có thể đã được sơn lại nhiều lần với các lớp sơn có tuổi đời và tính chất khác nhau. Do đó, chất tẩy có thể tác động khác nhau lên từng lớp.

Việc thử trên một vùng nhỏ trước vì vậy là rất cần thiết, giúp đánh giá:

● Khả năng tác động;
● Thời gian phản ứng theo hướng dẫn;
● Trạng thái lớp sơn;
● Khả năng loại bỏ;
● Tình trạng vật liệu nền.

Khi thấy kết quả phù hợp thì mới mở rộng xử lý sang diện tích lớn hơn.

10. Chất tẩy sơn có thay thế hoàn toàn giấy nhám không?

Không nên xem chất tẩy sơn và giấy nhám là hai vật tư có thể thay thế cho nhau hoàn toàn. Trong khi vai trò của chất tẩy sơn là hỗ trợ loại bỏ lớp phủ cũ, thì giấy nhám giúp xử lý phần còn lại, làm đều và chuẩn bị bề mặt.

Một quy trình có thể gồm các bước theo trình tự: Làm sạch dầu → Tẩy lớp phủ cũ → Vệ sinh → Xử lý rỉ → Chà nhám → Chuẩn bị cho hệ sơn mới.

Trong thực tế, trình tự nên được điều chỉnh theo vật liệu, hóa chất và hệ sơn sử dụng.

11. Khi nào chỉ chà nhám sẽ hợp lý hơn?

Không phải lúc nào sửa máy nào cũng cần dùng đến hóa chất. Nếu sơn chỉ bị bong ở vài điểm nhỏ, phần còn lại vẫn ổn định thì chỉ cần chà nhám là được.

Ví dụ, chân máy bị trầy xước một điểm nhỏ do va chạm, nhưng lớp phủ xung quanh vẫn tốt thì việc tẩy sơn toàn bộ máy có thể sẽ tạo thêm những công đoạn dư thừa, gây lãng phí thời gian, vật tư và nhân công.

Như vậy, nên cân nhắc phương pháp dựa trên mức độ hư hỏng thay vì chỉ dựa theo thói quen.

12. Quy trình tham khảo khi xử lý lớp sơn cũ trên máy móc

Bước 1: Ngừng và cô lập thiết bị

Trước khi tiến hành, phải đảm bảo máy ở trạng thái an toàn theo quy trình của đơn vị vận hành trước khi bảo trì.

Bước 2: Đánh giá bề mặt

 
Đánh giá bề mặt để kiểm tra, xác định:

● Vị trí sơn bong;
● Dấu hiệu rỉ;
● Dầu mỡ trên bề mặt;
● Số lớp phủ;
● Khu vực còn ổn định.
Bước 3: Xác định phạm vi

Tùy theo tình trạng lớp phủ để xác định phạm vi cần thiết phải xử lý, tránh xử lý toàn bộ máy nếu chỉ một khu vực cần sửa.

Bước 4: Bảo vệ linh kiện

Tháo hoặc che chắn các bộ phận cần thiết theo quy trình kỹ thuật.

Bước 5: Làm sạch dầu mỡ

Áp dụng phương pháp phù hợp với thiết bị và vật liệu.

Bước 6: Thử chất tẩy

Thử trước trên một vùng nhỏ theo hướng dẫn của sản phẩm.

Bước 7: Xử lý lớp phủ

Cho lượng chất tẩy sơn đúng lượng, phạm vi và thời gian theo hướng dẫn.

Bước 8: Loại bỏ lớp sơn đã suy yếu

Dùng dụng cụ phù hợp để loại bỏ lớp sơn suy yếu, hạn chế ảnh hưởng đến kim loại nền.

Bước 9: Làm sạch

Làm sạch bề mặt theo hướng dẫn kỹ thuật của sản phẩm tẩy.

Bước 10: Đánh giá lại bề mặt

Kiểm tra lại bề mặt để đánh giá tình trạng rỉ, vết lõm, mối hàn và các khuyết điểm trước đây có thể bị lớp sơn che khuất.

13. Sau khi tẩy sơn có thể phát hiện những gì?

Lớp sơn cũ có thể che khuất tình trạng thực tế của bề mặt thiết bị. Vì vậy sau khi lớp sơn cũ được loại bỏ có thể để lộ:

● Rỉ bên dưới;
● Vết hàn sửa chữa;
● Vết nứt;
● Kim loại bị rỗ;
● Vùng từng được trám;
● Dấu vết sửa chữa trước đó.

Như vậy, tẩy sơn không chỉ giúp loại bỏ lớp phủ, mà còn có thể giúp đánh giá rõ hơn tình trạng bề mặt.

Khi nhận thấy có vấn đề về kết cấu, bề mặt cần được xử lý đúng chuyên môn trước khi sơn lại. Sơn mới không thể thay thế việc sửa chữa cơ khí.

14. Xử lý rỉ sau khi tẩy lớp phủ

Nếu bề mặt có rỉ, đầu tiên cần đánh giá mức độ. Rỉ nhẹ trên bề mặt khác hoàn toàn với tình trạng ăn mòn sâu. Đặc biệt cần kiểm tra kỹ các chi tiết:

● Chân máy;
● Mối hàn;
● Vùng giữ nước;
● Khe ghép;
● Khu vực thường xuyên tiếp xúc hóa chất.

Nếu vật liệu đã bị ăn mòn sâu, mất đáng kể chiều dày hoặc có dấu hiệu ảnh hưởng đến khả năng chịu lực, cần kiểm tra và đánh giá kỹ thuật trước. Khi đó, chỉ làm sạch rỉ rồi sơn lại là chưa đủ.

15. Không nên sơn ngay sau khi tẩy

Lớp phủ được loại bỏ không có nghĩa là bề mặt đã sẵn sàng để sơn. Cần kiểm tra và loại bỏ:

● Cặn;
● Dầu;
● Rỉ;
● Bụi;
● Lớp phủ cũ;
● Dư lượng từ quá trình xử lý.

Sau đó, cần chuẩn bị bề mặt theo yêu cầu của hệ sơn được lựa chọn. Nếu bỏ qua bước này sẽ làm giảm độ bám và chất lượng của lớp sơn mới.

16. Những lỗi thường gặp khi tẩy sơn máy móc

Không tẩy dầu trước

Dầu ngăn cản sự tiếp xúc giữa sản phẩm tẩy và lớp phủ, ảnh hưởng tới hiệu quả tẩy và độ bám lẫn tính thẩm mỹ của lớp phủ.

Không bảo vệ linh kiện

Linh kiện không được tháo hoặc che chắn sẽ tiếp xúc hóa chất, gây hỏng.

Dùng một sản phẩm cho mọi vật liệu

Trên một máy có nhiều vật liệu, trong khi một loại chất tẩy sơn có thể chỉ phù hợp với một nhóm vật liệu nhất định.

Để hóa chất lâu hơn hướng dẫn

Kéo dài thời gian tẩy có thể dẫn đến nguy cơ hỏng bề mặt, mất thời gian.

Trộn các loại hóa chất

Tự ý trộn các loại hóa chất có thể phát sinh phản ứng gây mất an toàn.

Sơn ngay sau khi tẩy

Sau khi tẩy, nếu bỏ qua bước chuẩn bị bề mặt mà sơn ngay thì các tạp chất có trên bề mặt sẽ ảnh hưởng độ bám và tính thẩm mỹ của lớp sơn mới.

Xem rỉ sét như vấn đề thẩm mỹ

Không đơn giản là tính thẩm mỹ, rỉ sét nghiêm trọng có thể liên quan đến tình trạng kết cấu của thiết bị.

17. An toàn cần được ưu tiên

Bảo dưỡng máy móc liên quan đến an toàn cơ khí, điện và hóa chất. Cần tuyệt đối tuân thủ quy trình của đơn vị vận hành, cô lập nguồn năng lượng khi cần thiết.

Đối với chất tẩy sơn, cần đọc kỹ:

● Nhãn sản phẩm;
● Hướng dẫn sử dụng;
● Tài liệu an toàn;
● Yêu cầu thông gió;
● Yêu cầu bảo hộ;
● Điều kiện bảo quản.

Không nên đánh giá mức độ an toàn của hóa chất chỉ dựa vào màu sắc hoặc mùi.

18. Làm sao giảm chi phí khi phục hồi nhiều máy?

Nếu doanh nghiệp có nhiều thiết bị cần bảo dưỡng, không nên dùng chung một quy trình cho tất cả.

Có thể phân loại:

Nhóm 1: Sơn còn tốt, chỉ cần xử lý cục bộ.

Nhóm 2: Sơn bong vừa phải, cần loại bỏ một phần.

Nhóm 3: Nhiều lớp phủ xuống cấp, cần xử lý sâu.

Đây là cách giúp tránh tẩy nhầm những máy chưa thực sự cần thiết, từ đó giảm thời gian và chi phí phục hồi.

19. Nên tính chi phí theo từng máy

Chi phí phục hồi mỗi máy có thể gồm:

● Chất tẩy;
● Sản phẩm làm sạch;
● Giấy nhám và dụng cụ;
● Nhân công;
● Thời gian máy ngừng hoạt động;
● Công vệ sinh;
● Sơn mới.

Với máy móc sản xuất, chi phí do dừng thậm chí còn lớn hơn chi phí vật tư. Do đó, một phương án sử dụng vật tư đắt hơn nhưng rút đẩy nhanh tiến độ xử lý vẫn có thể giúp giảm tổng chi phí. 

20. Chuẩn hóa quy trình trong nhà xưởng

Nếu doanh nghiệp thường xuyên bảo dưỡng các máy tương tự, nên ghi nhận các dữ liệu sau mỗi lần thực hiện:

• Diện tích cần xử lý.
• Lượng chất tẩy sơn.
• Lượng giấy nhám.
• Thời gian xử lý.
• Thời gian vệ sinh.
• Tình trạng rỉ.
• Tổng thời gian dừng máy.
• Kết quả sau khi hoàn thiện.

Dựa trên những dữ liệu này, doanh nghiệp sẽ xây dựng định mức vật tư và thời gian tương đối chính xác, từ đó dự toán tốt hơn cho các kỳ bảo trì tiếp theo.

21. Theo kinh nghiệm của Nhật Tiến Hưng

Theo kinh nghiệm của Nhật Tiến Hưng – đơn vị nhiều năm hoạt động trong lĩnh vực sản xuất giấy nhám, keo 502 và hóa chất tẩy sơn, sử dụng chất tẩy sơn cho máy móc không chỉ là loại bỏ lớp sơn cũ mà còn cần đánh giá lớp phủ, dầu mỡ, tình trạng rỉ và các vật liệu khác trên thiết bị.

Với lớp sơn mỏng hoặc hư hỏng cục bộ, chỉ cần sử dụng giấy nhám để đơn giản hóa quy trình. Với lớp phủ dày, nhiều lớp hoặc có nhiều góc khó tiếp cận, nên dùng chất tẩy sơn để loại bỏ phần lớn lớp phủ trước khi xử lý bằng giấy nhám.

Sau khi tẩy, vẫn cần làm sạch và chuẩn bị bề mặt đúng yêu cầu của hệ sơn mới.

22. Kết luận

Chất tẩy sơn có thể hỗ trợ hiệu quả khi phục hồi máy móc có lớp phủ cũ dày, bong tróc hoặc đã qua nhiều lần sơn sửa. Tuy nhiên, máy móc có nhiều linh kiện nên trước khi tiến hành, cần đánh giá kỹ phạm vi cần tẩy, dầu mỡ, rỉ sét và các bộ phận cần bảo vệ. Không nhất thiết phải tẩy toàn bộ nếu chỉ một khu vực bị hư hỏng.

Bên cạnh đó, cần phân biệt rõ tẩy dầu, tẩy sơn và xử lý rỉ vì mỗi công đoạn có mục đích khác nhau.

Khi kết hợp chất tẩy sơn, giấy nhám và quy trình chuẩn bị bề mặt phù hợp, doanh nghiệp có thể giảm công việc cơ học, rút ngắn thời gian bảo trì và tạo nền tốt hơn cho lớp sơn mới. 

ĐT