Để sử dụng giấy nhám chà kim loại hiệu quả, điều kiện tiên quyết là phải chọn đúng cấp hạt cho đúng công đoạn và chuyển cấp hợp lý. Giấy quá thô sẽ gây ra các vết xước sâu, còn giấy quá mịn lại sẽ làm chậm tốc độ công việc, tăng lượng giấy nhám tiêu hao và chi phí nhân công trên mỗi sản phẩm.

Vậy, nên chọn độ nhám thế nào cho từng giai đoạn xử lý bề mặt kim loại? Cùng tìm hiểu ngay trong bài viết dưới đây.

1. Vì sao kim loại cần được chà nhám?

Tùy từng mục đích công việc, kim loại cần được chà nhám để:

● Loại bỏ lớp sơn cũ
● Xử lý vết xước
● Làm đều bề mặt
● Xử lý sau gia công
● Làm mờ lớp phủ
● Chuẩn bị bề mặt cho công đoạn tiếp theo
● Hoàn thiện ngoại quan

Mỗi mục tiêu khác nhau cần sử dụng một cấp độ nhám riêng, không thể dùng chung một cấp độ nhám cho mọi công đoạn/công việc. Chính vì vậy, câu hỏi đầu tiên và quan trọng nhất khi chọn giấy nhám là: Mình đang cần loại bỏ vật liệu hay đang cần hoàn thiện bề mặt?

2. Hiểu về độ hạt của giấy nhám

Giấy nhám hiện có nhiều tùy chọn độ hạt, được ký hiệu trên mỗi sản phẩm là: P60, P80, P120, P180, P240..., con số thể hiện cấp độ hạt theo hệ phân loại tương ứng. Trong đó, Số thấp biểu thị giấy có độ nhám thô hơn, còn số cao biểu thị giấy có cấp độ nhám mịn hơn.

Chẳng hạn: P80 thô hơn P180.

Trong khi nhám thô có khả năng bóc vật liệu mạnh nhưng có thể để lại vết xước sâu, lớn trên bề mặt, phù hợp cho công đoạn mài phá; thì nhám mịn loại bỏ ít vật liệu hơn, phù hợp hơn với các bước làm đều hoặc hoàn thiện.

Như vậy, để chọn cấp nhám phù hợp thì cần nhìn cả chuỗi xử lý.

3. Khi nào cần sử dụng giấy nhám thô?

Giấy nhám thô nên được dùng cho bề mặt cần loại bỏ tương đối nhiều vật liệu.

Chẳng hạn:

● Sơn cũ bong tróc
● Bề mặt có khuyết điểm lớn
● Cần xử lý nhanh một lớp vật liệu
● Cần làm đều vùng gia công thô

Lưu ý rằng, sử dụng giấy nhám quá thô khi không cần thiết có thể gây ra Vết xước sâu, khiến người dùng phải mất thêm một hoặc nhiều bước để xóa những vết này. Do đó, ban đầu nên chọn cấp nhám đủ mạnh để hoàn thành công việc nhưng không nên thô hơn mức cần thiết.

4. Khi nào sử dụng giấy nhám trung bình?

Khi đã xử lý xong các khuyết điểm lớn, quy trình sẽ chuyển sang công đoạn làm đều bề mặt. Đây là nên sử dụng cấp nhám trung gian để:

● Xóa vết của bước trước
● Làm đồng đều bề mặt
● Chuẩn bị cho nhám mịn hơn

Nếu không dùng giấy nhám trung gian mà đột ngột chuyển từ giấy rất thô sang giấy rất mịn, thời gian xử lý có thể tăng đáng kể vì nhám mịn phải làm việc rất lâu để xóa vết sâu của bước đầu.

5. Giấy nhám mịn dùng để làm gì?

Giấy nhám mịn thường được dùng trong các giai đoạn gần cuối của quá trình xử lý để:

● Xóa vết xước
● Làm đồng đều bề mặt
● Chuẩn bị cho công đoạn hoàn thiện
● Tạo trạng thái bề mặt theo yêu cầu kỹ thuật

Tuy nhiên, không nên mặc định sử dụng nhám càng mịn thì lớp sơn sau đó càng tốt. Độ nhám cuối cùng cần phù hợp với yêu cầu của hệ phủ hoặc quy trình sản xuất cụ thể.

Do vậy, nếu đang chuẩn bị bề mặt để sơn lớp mới, bạn nên dựa trên yêu cầu kỹ thuật của hệ sơn được sử dụng để chọn độ nhám phù hợp.

6. Vì sao không nên nhảy cấp nhám quá xa?

Nguyên tắc trong chà nhám là cấp sau xóa vết của cấp trước. Nếu một chi tiết vừa được xử  lý bằng nhám thô, bề mặt vẫn còn nhiều vết xước sâu mà đã chuyển ngay qua giấy nhám mịn thì sẽ mất rất nhiều thời gian. Hậu quả là:

● Tốn thời gian
● Hao giấy
● Tăng nhiệt
● Năng suất thấp

7. Chà kim loại bằng tay khi nào phù hợp?

Chà thủ công bằng tay là phương án phù hợp để xử lý các góc nhỏ, mép, chi tiết cong, các khe, vị trí máy móc khó tiếp cận hoặc công việc sửa chữa số lượng ít.

Ưu điểm của phương pháp này là khả năng kiểm soát. Người thực hiện có thể cảm nhận bề mặt và thay đổi lực nhanh chóng.

8. Khi nào nên dùng máy chà?

Sử dụng máy chà là phương án phù hợp khi cần:

● Xử lý diện tích lớn
● Bề mặt tương đối phẳng
● Sản xuất hàng loạt
● Yêu cầu năng suất cao

Tuy nhiên khi sử dụng phương pháp này, không nên giữ máy quá lâu tại một vị trí vì sẽ tạo ra vùng bề mặt không đồng đều. Tốt hơn hết là trong quá trình thao tác, nên kiểm soát tốt tốc độ di chuyển, lực tác động và cấp nhám.

9. Dùng lực mạnh có làm giấy nhám cắt nhanh hơn?

Không phải cứ ấn càng mạnh thì chà càng hiệu quả. Ngược lại, lực quá lớn có thể:

● Làm giấy nhanh mòn
● Tăng nhiệt
● Tạo vết không đồng đều
● Làm máy khó kiểm soát
● Tăng mệt mỏi cho người thao tác

Do vậy khi thấy hiệu quả cắt của giấy nhám đã giảm, nên kiểm tra xem hạt mài đã mòn hoặc bề mặt nhám đã bị bít hay chưa. Nếu giấy nhám đã mòn thì việc tăng lực sẽ gây ra những vấn đề nghiêm trọng hơn.

10. Vì sao giấy nhám chà kim loại nhanh bị mòn?

Tuổi thọ của giấy nhám được quyết định bởi nhiều yếu tố:

● Vật liệu cần chà
● Lớp phủ trên kim loại
● Lực chà
● Tốc độ máy
● Nhiệt
● Bụi
● Chất lượng hạt mài
● Cấu tạo sản phẩm nhám

Trên lớp sơn mềm hoặc lớp phủ dễ tạo cặn, giấy thường nhanh bị bít hạt hơn trước khi bị mòn hạt cắt. Lúc này, vấn đề không chỉ là độ bền của hạt mài mà còn liên quan đến vật liệu đang được xử lý.

11. Chà lớp sơn dày bằng giấy nhám có kinh tế không?

Câu trả lời là tùy từng trường hợp. Trên bề mặt có nhiều lớp sơn cũ, nếu chỉ sử dụng duy nhất giấy nhám có thể khiến lượng vật tư tiêu hao tăng mạnh. Thay vì vậy nên cân nhắc xử lý lớp sơn dày bằng phương pháp thích hợp → loại bỏ cặn → chà nhám hoàn thiện. Quy trình này giúp giảm tải cho giấy nhám, tối ưu hơn cả về thời gian, công sức lẫn hiệu quả, hạn chế hao vật tư.

Đó là lý do hóa chất tẩy sơn và giấy nhám có thể bổ trợ cho nhau trong một quy trình xử lý bề mặt.

12. Giấy nhám có tẩy rỉ được không?

Không hẳn. Giấy nhám chỉ có thể loại bỏ lớp phủ và một ít rỉ nhẹ trên bề mặt. Công dụng chính của nó vẫn là hỗ trợ loại bỏ lớp phủ, không thể làm sạch các vết rỉ sâu dưới lớp phủ.

13. Chà nhám sau khi tẩy sơn

Sau khi tẩy sơn xong, bề mặt có thể vẫn còn:

● Sơn tại một số điểm
● Mép lớp phủ
● Khuyết điểm
● Vùng rỉ
● Dấu vết của quá trình xử lý

Lúc này, nên tiếp tục xử lý bề mặt bằng giấy nhám có độ hạt phù hợp. Nếu lớp sơn dày đã được loại bỏ gần hết, không nhất thiết phải dùng cấp nhám rất thô vì sẽ tạo vết xước.

14. Quy trình tham khảo khi chà nhám kim loại

Bước 1: Kiểm tra bề mặt

Kiểm tra để xác định tình trạng bề mặt là kim loại mới, đã sơn, đã bị rỉ, là chi tiết sau gia công hay sản phẩm cần hoàn thiện lại.

Bước 2: Xác định mục tiêu

Xác định xem mục tiêu công việc là cần bóc vật liệu hay chỉ làm đều để lựa chọn cấp nhám đầu tiên phù hợp.

Bước 3: Làm sạch

Sử dụng phương pháp phù hợp để làm sạch bụi bẩn, dầu mỡ,… trên bề mặt.

Bước 4: Chọn cấp nhám ban đầu

Sử dụng giấy có độ hạt vừa đủ mạnh để xử lý khuyết điểm hiện tại, tùy tình trạng bề mặt, không nhất thiết phải bắt đầu bằng loại thô nhất.

Bước 5: Chà đồng đều

Duy trì lực chà ổn định và thường xuyên kiểm tra bề mặt để điều chỉnh lực chà phù hợp.

Bước 6: Kiểm tra vết xước

Khi đã đạt mục tiêu của bước hiện tại, tiếp tục chuyển sang cấp tiếp theo.

Bước 7: Làm sạch giữa các công đoạn

Trước khi chuyển cấp nhám, cần làm sạch bụi và hạt vật liệu trên bề mặt để tránh ảnh hưởng tới bước tiếp theo.

Bước 8: Hoàn thiện đến cấp yêu cầu

Dừng ở trạng thái bề mặt phù hợp với quy trình tiếp theo.

15. Cách kiểm tra bề mặt sau khi chà

Không nên chỉ cảm nhận bằng tay. Một bề mặt có thể cảm giác khá mịn nhưng khi soi dưới ánh sáng có thể cho thấy nhiều vết xước sâu, vùng chà không đều, điểm còn lớp phủ,…

Trong môi trường sản xuất chuyên nghiệp, nên xây dựng tiêu chí rõ ràng để người thao tác biết khi nào một công đoạn đã hoàn thành. 

16. Sai lầm khi dùng một loại giấy nhám từ đầu đến cuối

Ví dụ, dùng giấy nhám tương đối thô cho toàn bộ quy trình sẽ giúp đẩy nhanh tốc độ bóc ban đầu, nhưng khi đến giai đoạn hoàn thiện, độ nhám này sẽ tiếp tục tạo các vết xước trên bề mặt. Trong khi, nếu nếu dùng nhám mịn từ đầu, tốc độ loại bỏ khuyết điểm lớn quá chậm.

Như vậy, để đạt hiệu quả thì cần có sự thay đổi cấp hạt theo từng nhiệm vụ. Điều này giúp cân bằng các yếu tố: tốc độ + lượng tiêu hao + chất lượng bề mặt.

17. Những sai lầm phổ biến khác

- Dùng giấy quá thô gây ra các vết xước sâu, tốn thời gian và công sức phục hồi.

- Chuyển sang giấy quá mịn quá sớm gây kéo dài thời gian xử lý.

- Tiếp tục sử dụng giấy đã mất khả năng cắt khiến nhân công mất sức, mất thời gian mà khó đạt được hiệu quả.

- Tăng lực khi giấy bị bít gây sinh nhiệt làm hư hại bề mặt.

- Không vệ sinh bề mặt khiến bụi bặm, dầu mỡ làm ảnh hưởng đến chất lượng xử lý.

- Không kiểm tra dưới ánh sáng phù hợp nên không phát hiện được các vết xước, khuyết điểm.

18. Làm sao giảm lượng giấy nhám tiêu hao trong xưởng?

Cố chấp sử dụng giấy nhám đã mất khả năng mài chỉ khiến nhân công hao tổn công sức, mất thời gian, gây thiệt hại kinh tế không nhỏ trong quy mô sản xuất hàng loạt.

Do vậy, để tiết kiệm cũng như giảm lượng giấy nhám tiêu hao trong xưởng thì nên đồng thời theo dõi các yếu tố:

● Số lượng giấy sử dụng
● Thời gian chà
● Số sản phẩm xử lý
● Chất lượng bề mặt
● Tỷ lệ phải làm lại

Từ đó tính: Chi phí giấy nhám + chi phí nhân công trên mỗi sản phẩm đạt yêu cầu để chọn và sử dụng cấp nhám phù hợp, biết cách tối ưu chi phí cũng như hiệu quả công việc.

19. Giá giấy nhám thấp chưa chắc giúp giảm giá thành

Ví dụ một xưởng sử dụng 2 loại giấy nhám. Loại A có giá thấp hơn nhưng mỗi tờ chỉ xử lý được 3 sản phẩm. Loại B có giá cao hơn nhưng xử lý được 6 sản phẩm với tốc độ tương đương hoặc tốt hơn.

Như vậy, rẻ hơn chưa chắc đã tối ưu hơn. Ngoài ra, nên ưu tiên sản phẩm ổn định về chất lượng. Một loại giấy lúc xử lý được 6 sản phẩm, lúc chỉ được 2 sản phẩm sẽ khiến xưởng khó xây dựng định mức vật tư.

20. Chuẩn hóa quy trình chà nhám trong sản xuất

Doanh nghiệp có thể tham khảo quy trình đơn giản như sau: Xác định tình trạng bề mặt → cấp nhám đầu → thời gian hoặc tiêu chí chuyển cấp → cấp nhám tiếp theo → kiểm tra cuối.

Sau khi xác định được phương án phù hợp, tất cả nhân viên nên thực hiện theo cùng tiêu chuẩn.

Ví dụ, thay vì đưa ra yêu cầu chung chung kiểu: “Chà cho mịn” thì nên xây tiêu chí cụ thể hơn về:

● Vết xước cho phép
● Phần lớp phủ cần loại bỏ
● Trạng thái bề mặt
● Cấp nhám cuối
● Tiêu chuẩn kiểm tra

Quy trình này càng đảm bảo tính ổn định của hiệu quả công việc trên mỗi ca làm việc khác nhau.

21. Theo kinh nghiệm của Nhật Tiến Hưng

Theo kinh nghiệm của Nhật Tiến Hưng – đơn vị nhiều năm kinh nghiệm hoạt động trong lĩnh vực sản xuất giấy nhám, keo 502 và hóa chất tẩy sơn -  khi lựa chọn giấy nhám chà kim loại, không nên chỉ quan tâm một cấp nhám riêng lẻ mà cần xem xét toàn bộ chuỗi xử lý.

Không nên bắt đầu với độ hạt quá thô vì sẽ mất thêm nhiều công đoạn để xóa vết xước. Nhưng nếu bắt đầu với độ hạt quá mịn, thời gian bóc vật liệu sẽ tăng đáng kể. Do vậy doanh nghiệp cần quy định một trình tự cấp hạt phù hợp để cân bằng tốt hơn giữa tốc độ xử lý và chất lượng bề mặt.

Để xử lý các lớp sơn cũ quá dày, cần đánh giá xem có nên dùng hóa chất tẩy để loại bỏ phần lớn lớp phủ rồi mới dùng giấy nhám hay không. Điều này giúp giấy nhám tập trung vào công đoạn mà vật liệu mài phát huy hiệu quả tốt hơn.

22. Kết luận

Để lựa chọn giấy nhám chà kim loại  phù hợp, trước tiên cần xác định rõ bề mặt hiện tại như thế nào → cần loại bỏ bao nhiêu vật liệu → bước tiếp theo yêu cầu trạng thái bề mặt ra sao. Từ đây, chúng ta mới lựa được chọn cấp nhám ban đầu và trình tự chuyển cấp phù hợp.

Nên chọn nhám thô khi cần bóc vật liệu, nhám trung gian khi cần xóa vết của bước trước và nhám mịn khi cần đạt trạng thái hoàn thiện phù hợp. Không nhảy cấp quá xa vì điều này có thể làm tăng cả thời gian và lượng giấy tiêu hao.

Doanh nghiệp nên đánh giá hiệu quả của giấy nhám dựa trên chi phí trên mỗi sản phẩm đạt yêu cầu, bao gồm cả vật tư và nhân công, thay vì chỉ nhìn vào giá mua.

Khi chọn đúng cấp hạt, thao tác đúng và chuẩn hóa quy trình, giấy nhám không đơn thuần chỉ là vật tư giúp “chà cho mịn”, mà là một phần quan trọng trong việc kiểm soát năng suất, chất lượng bề mặt và chi phí sản xuất.

ĐT